اولولیت دادن به صرفه اقتصادی در بازنگری طرح

تغییر مفاهیم و بازنگری طرح‏ها در شرکت‏ها

سیامک سینایی کارشناس مس

فاز سوم توسعه شرکت ملی مس ایران با هدف دستیابی به تولید 700 هزار تن کاتد مس، همزمان با برنامه پنجم توسعه به تصویب رسید. در آن زمان، قیمت مس بیش از 8000 دلار بود و حتی به 10 هزار دلار نیز رسید. بنابراین اغلب طرح‏های توسعه صنعت مس بر مبنای قیمت بالای مس و در اکثر موارد بدون مطالعات اکتشافی دقیق طرح‌ریزی شدند. این در حالی است که طی سال‏های آینده، با افت سریع قیمت مس، برخی از طرح‏ها غیراقتصادی می‎شدند و در صورت احداث، به جای سوددهی، زیان دهی می‎بودند. به علاوه با انجام مطالعات اکتشافی دقیق مشخص شده است که ذخیره بسیاری از پروژه‏های معدنی بسیار کمتر از آنچه بود که در هنگام تعریف پروژه‏های تامین کنندگی آنها تکیه شده بود. پس از تغییر مدیریت در شرکت ملی مس، در طرح‏ها بازنگری کلی به عمل و تصمیم بر آن شد که برخی از آنها متوقف شوند. برخی دیگر ادامه یابند و سایر طرح‏ها نیز به طور موقت تعلیق شوند. در همین حال، طی بازنگری، برخی از اهداف همچون تولید کاتد تغییر یافتند و مفهوم تازه ای همچون محتوی به تولیدات شرکت مس اضافه شد تا بتوان به طور شفاف اهداف و برنامه را تعیین کرد. ضمن اینکه دو طرح جدید به طرح‏های قبلی اضافه شدند.

طرح‏های جاری توسعه

  1. معدن مس چهل کوره زاهدان:

هدف: این طرح با هدف تجهیز و بهره‎برداری از معدن کوره زاهدان به منظور تولید 7/16 هزار تن کنسانتره متوسط عیار 20 درصد در سال تعریف شد.

معرفی طرح: محل اجرای این پروژه 120 کیلومتری غربی شهر زاهدان واقع در استان سیستان و بلوچستان است. عملیات اجرایی پروژه معدن مس چهل کوره زاهدان در سال 1389 شروع شد و پیش‎بینی می‎شود که در سال 1395 به بهره‎برداری برسد. هزینه سرمایه‎گذاری در این پروژه هشت میلیون یورو و 2440 میلیارد ریال برآورد شده است. معدن مس چهل کوره ذخیره قطعی قابل برداشت سه میلیون تن و ذخیره زمین شناسی 6/8 میلیون تن دارد.

  1. معدن مس در الو:

هدف: این طرح با هدف تجهیز و بهره‎برداری از معدن مس در الو کرمان به ظرفیت هفت میلیون تن خاک سولفوری با عیار 39/0 و  تولید 100 هزار تن کنسانتره مس با متوسط عیار 27 درصد در سال تعریف شد.

معرفی طرح: این پروژه در استان کرمان و 61 کیلومتری جنوب شهر کرمان و 70 کیلومتری شمال شرق بافت در یک منطقه کوهستانی واقع شده است. عملیات اجرایی پروژه معدن مس در الو از سال 1389 آغاز شده است و پیش‎بینی می‎شود در سال 1398 به بهره‎برداری برسد. میزان سرمایه‎گذاری در این طرح 148 میلیون یورو و 9650 میلیارد ریال در نظر گرفته شده است. ذخیره معدن حدود 150 میلیون تن است و 35 درصد پیشرفت فیزیکی دارد. تاکنون 27 میلیون تن باطله برداری از این معدن انجام شده و با مشارکت 65 درصدی سرمایه‎گذاران با شرکت ملی مس انجام خواهد شد.

  1. معدن مس چاه فیروزه:

هدف: این طرح با هدف تجهیز و بهره‎برداری از معادن مس چاه فیروه کرمان با ظرفیت هفت میلیون تن خاک سولفوری با عیار 41/0 و تولید 100 هزار تن کنسانتره مس با متوسط عیار 25 درصد در سال تعریف شد.

معرفی طرح: مکان این پروژه در استان کرمان و 20 کیلومتری جاده شهر بابک به انار واقع شده است. عملیات اجرایی پروژه معدن مس چاه فیروزه از سال 1391 آغاز شده است و پیش‎بینی می‎شود در سال 1398 به بهره‎برداری برسد. میزان سرمایه‎گذاری در این طرح 131 میلیون یورو و 8903 میلیارد ریال است. در مدیریت جدید شرکت مس و با بازنگری طرح‏های توسعه آن شرکت، تصمیم بر این شد که طرح یاد شده با مشارکت شرکت‏های خصوصی و با سرمایه‎گذاری آنها ادامه یابد. بنابراین، در مهرماه سال 1394 و پس از فراخوان جذب سرمایه‎گذار، قراردادی با کنسرسیوم شرکت‏های گسترش صنایع معادن ماهان، وابسته به گروه مالی و گردشگری بانک گردشگری، توسعه صنعت و معدن مفید و هلدینگ توسعه معادن و صنایع معدنی خاورمیانه (میدکو)، منعقد شد که 65 درصد از سرمایه‎گذاری پروژه را بر عهده گرفتند. تاکنون در این معدن 52 میلیون تن باطله برداری انجام شده است.

  1. معدن مس دره زار:

هدف: این طرح با هدف تجهیز و بهره‎برداری از معدن دره زار کرمان به ظرفیت 11 میلیون تن خاک سولفوری با عیار 38% درصد و تولید 150 هزار تن کنستانتره مس با متوسط عیار 26 درصد در سال تعریف شد.

معرفی طرح: مکان این پروژه در استان کرمان و 10 کیلومتری معدن مس سرچشمه واقع شده است. عملیات اجرایی پروژه معدن مس دره زار از سال 1391 آغاز شد و پیش‎بینی می‎شود در سال 1397 به بهره‎برداری برسد. میزان هزینه سرمایه‎گذاری در این طرح 204 میلیون یورو و 7599 میلیارد ریال است. با این حال، روند بهره‎برداری از معدن مس دره زار تاکنون 18 درصد پیشرفت داشته است. در ضمن، ذخیره قطعی آن 481 میلیون تن با عیار 38/0 درصد و میزان ذخیره اقتصادی معدن 219 میلیون تن با عیار 39/0 درصد برآورد شده است.

  1. معادن مس تفت:

هدف: این طرح با هدف تجهیز و بهره‎برداری از معادن مس تفت (علی آباد و دره زرشک) به ظرفیت هفت میلیون تن خاک سولفوری و تولید 100 هزار تن کنسانتره مس با متوسط عیار 36 درصد در سال تعریف شد.

معرفی طرح: معادن مس تفت شامل معدن علی آباد در حدود 57 کیلومتری جاده اصلی یزد- تفت و ابرکوه و معدن دره زرشک در حدود 53 کیلومتری جنوب غربی تفت در 11 کیلومتری معدن علی آباد هستند. طرح معادن مس تفت از سال 1390 شروع شد و پیش‎بینی می‎شود سال 1399 به بهره‎برداری برسد. میزان سرمایه‎گذاری در این طرح 238 میلیون یورو و 4305 مییارد ریال معادل 9900 میلیارد ریال در نظر گرفته شده است. البته گفتنی است که در حال حاضر این پروژه به دلایل مختلفی همچون تامین آب، زمین و به ویژه مسائل زیست محیطی، متوقف شده است.

  1. طرح احداث کارخانه فلوتاسیون سرباره سرچشمه:

هدف: این طرح با هدف تولید 73 هزار تن کنسانتره در سال با متوسط عیار 26 درصد تعریف شد.

معرفی طرح: محل اجرای طرح مجتمع مس سرچشمه در 160 کیلومتری جنوب رفسنجان واقع شده است. شروع مطالعات طرح کارخانه فلوتاسیون سرباره سرچشمه در سال 1391 بود و پیش‎بینی می‎شود در سال 1399 به بهره‎برداری برسد. این طرح از سرباره کوره‏های ذوب و خاک معدن 73 هزار تن کنسانتره با عیار 26 درصد برای خوراک کوره ذوب تامین خواهد کرد. هزینه سرمایه‎گذاری طرح کارخانه فلوتاسیون سرباره سرچشمه 90 میلیارد ریال است، اما در حال حاضر این پروژه متوقف شده است.

  1. طرح توسعه ذوب سرچشمه:

هدف: این طرح با هدف تغییر تکنولوژی ذوب از فرایند ریورب به فلش و اصلاح سیستم انتقال گاز خروجی به منظور ایجاد ظرفیت سالانه 280 هزار تن مس آندی حاصل از کنسانتره تعریف شد.

معرفی طرح: مکان این پروژه در مجتمع مس سرچشمه واقع در 160 کیلومتری جنوب غرب کرمان و 50 کیلومتری جنوب رفسنجان واقع شده است. عملیات اجرایی این پروژه از سال 1386 آغاز شد و پیش‎بینی می‎شود در سال 1395 به بهره‎برداری برسد. میزان سرمایه گذای در طرح توسعه ذوب سرچشمه 201 میلیون یورو و 3700 میلیارد ریال است. در حال حاضر، عملیات نصب تجهیزات، مراحل پایانی خود را در این طرح طی می‎کند. گفتنی است که تمامی تجهیزات اروپایی اند و کیفیت بالایی دارند. در ضمن، کوره فلش، که تجهیز اصلی این پروژه است، از شرکت اتوتک فنلاند خریداری شده است.

  1. طرح توسعه ذوب خاتون آباد:

هدف: این پروژه با هدف اصلاح و بهبود تکنولوژی ذوب فلش و افزایش ظرفیت آن تا 120 هزار تن آند حاصل از کنسانتره و بازیافت گازهای تولیدی کارخانه ذوب تعریف شد.

معرفی طرح: مکان این پروژه در استان کرمان و کارخانه ذوب خاتون آباد واقع شده است. عملیات اجرایی این پروژه از سال 1389 آغاز شد و زمان بهره‎برداری از آن سال 1397 در نظر گرفته شده است. از زیر پروژه‏های این طرح یک کارخانه اکسیژن به ظرفیت 440 تن در روز و یک انبار کنسانتره به ظرفیت 60 هزار تن کنسانتره در سال جاری به بهره‎برداری می‎رسند. میزان سرمایه‎گذاری در این طرح 109 میلیون یورو و 1330 میلیارد ریال است.

  1. احداث نیروگاه سیکل ترکیبی:

هدف: این طرح با هدف احداث نیروگاه تولید برق به ظرفیت 500 مگاوات تعریف شد.

معرفی طرح: مکان این پروژه در استان کرمان و 10 کیلومتری شهرستان سیرجان به نام نیروگاه سمنگان واقع شده است. پروژه نیروگاه سیکل ترکیبی از سال 1391 آغاز شد و مقرر شده بود در سال 1393 به بهره‎برداری برسد. با این حال، این طرح به صورت جدی از سال 1393 شروع شد و پیش‎بینی می‎شود در سال 1396 به طور کامل به بهره‎برداری برسد. هم اکنون یک فاز از این نیروگاه به شبکه سنکرون شده است. میزان سرمایه‎گذاری در این طرح 279 میلیون یورو و 270 میلیارد ریال برآورد می‎شود.

  1. احداث کارخانه اسید

هدف: این طرح با هدف احداث کارخانه اسید سولفوریک به ظرفیت 610 هزار تن در سال تعریف شد.

معرفی طرح: مکان این پروژه در مجتمع مس سرچشمه واقع در 160 کیلومتری جنوب غرب کرمان و 50 کیلومتری جنوب رفسنجان واقع شده است. شروع پروژه کارخانه اسید همزمان با احداث کارخانه ذوب سرچشمه کلید خورد و هم اکنون 40 درصد پیشرفت دارد. پیش‎بینی می‎شود زمان بهره‎برداری از این طرح سال 1396 باشد و قرار است با سرمایه 93 میلیون یورو به انجام برسد.

  1. احداث کارخانه اسید سولفوریک خاتون آباد:

هدف: این پروژه با هدف احداث کارخانه اسید سولفوریک با ظرفیت 600 هزار تن در سال تعریف شد.

معرفی طرح: مکان این پروژه در استان کرمان و کارخانه ذوب خاتون آباد واقع شده است. پروژه کارخانه اسید سولفوریک خاتون آباد در سال 1390 شروع شد و پیش‎بینی می‎شود در سال 1397  به بهره‎برداری برسد. با این حال، مذاکرات قراردادی با شرکت اتوتک فنلاند در حل انجام و قرار است با سرمایه 93 میلیون یورو به انجام برسد.

  1. احداث کارخانه هیپ لچینگ سونگون:

هدف: این طرح با هدف احداث کارخانه لیچینگ به ظرفیت 3000 تن مس کاتدی در سال تعریف شد.

معرفی طرح: محل اجرای این پروژه در 130 کیلومتری شمال تبریز و 30 کیلومتری شهرستان ورزقان در مجتمع مس سونگون واقع شده است. عملیات اجرایی کارخانه هیپ لیچینگ سونگون از سال 1391 آغاز شد و پیش‎بینی می‎شود در سال 1395 به بهره‎برداری برسد. میزان سرمایه‎گذاری در این پروژه 11 میلیون یورو و 900 میلیارد ریال برآورد شده است.

  1. طرح جامع برق:

طرح جامع برق کرمان

هدف: این طرح با هدف تامین تجهیزات و انجام عملیات اجرایی برق رسانی به طرح‏های توسعه مس سرچشمه، خاتون آباد و میدوک تعریف شد.

معرفی طرح: مکان این طرح در مجتمع‏های سرچشمه و مجتمع میدوک واقع شده است. طرح جامع برق کرمان در سال 1390 شروع شد و پیش‎بینی می‎شود در سال 1396 به طور آزمایشی به بهره‎برداری برسد. میزان سرمایه‎گذاری مصوف در این پروژه 16 میلیون یورو و 1690 میلیارد ریال است. در طرح جامع برق مقرر شد که احداث و توسعه پست‏های برق و احداث خطوط انتقال برای پروژه‏های توسعه مس صورت گیرد، که تاکنون حدود 90 درصد از آنها انجام شده است.

  1. طرح جامع برق سونگون

هدف: این طرح با هدف تامین تجهیزات و انجام عملیات اجرایی برق رسانی به طرح‏های توسعه مس سونگون تعریف شد.

معرفی طرح: محل اجرای این پروژه در 130 کیلومتری شمال تبریز و 30  کیلومتری شهرستان ورزقان در مجتمع مس سونگون واقع شده است. طرح جامع برق سونگون در سال 1390 شروع شد و پیش‎بینی می‎شود به طور آزمایشی در سال 1396 به بهره‎برداری برسد. میزان سرمایه‎گذاری مصوب در این پروژه 2/14 میلیون یورو و 705 میلیارد ریال است. همچنین مقرر شد توسعه پست برق و احداث خط انتقال برای پروژه آب برگشتی به این طرح انجام گیرد، که تاکنون بش از 99 درصد آن انجام پذیرفته است.

  1. کارخانه پالایشگاه خاتون آباد:

هدف: این طرح به منظور دست یابی به ظرفیت تولید 200 هزار تن کاتد در سال، با ظرفیت 100 هزار تن در سال مس کاتدی و قابل افزایش به 200 هزار تن در نظر گرفته شد که ماده اولیه آن، آند حاصل از واحد ذوب مجتمع خاتون آباد است.

معرفی طرح: این طرح در مجتمع مس شهر بابک واقع در 30 کیلومتری شمال شرق شهر بابک و 132 کیلومتری شمال غرب معدن مس سرچشمه احداث شده است، عملیات اجرایی کارخانه پالایشگاه خاتون آباد در سال 1389 کلید خورد و به طور آزمایشی در سال 1394 به بهره‎برداری رسید. در این طرح 138 میلیون یورو و 636 میلیارد ریال سرمایه‎گذاری صورت پذیرفت.

طرح‏های جدید توسعه شرکت ملی صنایع مس ایران

  1. پروژه هیدرومتالوژی سونگون:

هدف: این طرح به منظور تولید 50 هزار مس کاتدی در سال تعریف شد.

معرفی طرح: محل اجرای پروژه در 130 کیلومتری شمال تبریز و 30 کیلومتری شهرستان ورزقان در مجتمع مس سونگون واقع شده است. طرح هیدرومتالوژی سونگون در سال 1393 مجددا ارائه شد و در سال 1395 وارد فاز انتخاب مشاوران و پیمانکاران شده است. میزان سرمایه‎گذاری در این پروژه 671 میلیون یورو برآورد شده است. پروژه هیدرومتالوژی سونگون، طی فرایند هیدرومتالوژی، کنسانتره را به کاتد تبدیل می‎کند.

  1. طرح انتقال آب خلیج فارس به صنایع جنوب شرق:

هدف: این طرح عظیم با هدف آب گیری، نمک زدایی و انتقال آب خلیج فارس به صنایع جنوب شرق کشور به میزان 110 میلیون متر مکعب در سال تعریف شد.

معرفی طرح: شرکت‏های ملی صنایع مس ایران و صنعتی گل گهر و معدنی و صنعتی چادرملو، با مشارکت پروژه آب رسانی از خلیج فارس را در دست اجرا دارند. این طرح در سه قطعه شامل بندرعباس به گل گهر، گل گهر به مس سرچشمه و در نهایت مس سرچشمه به چادرملو و یزد تعریف شده است. میزان سرمایه‎گذاری در طرح انتقال آب خلیج فارس 30 هزار میلیارد ریال برآورد می‎شود.

در کنار پروژه‏های یاد شده پروژه‏های دیگری نیز وجود دارند که هنوز تعریف دقیقی از آنها نشده است و احتمالا در آینده نزدیک اجرایی خواهند شد. این طرح‏ها عبارتند از احداث کارخانه کود شیمیایی، توسعه معدن سرچشمه و زیرساخت تغلیظ سرچشمه، در مجموع با بهره بردرای از پروژه‏های جدید در سال 1404 در شرکت ملی مس، میزان کل استخراج ماده معدنی به 270 میلیون تن، میزان سنگ سولفور به 80 میلیون تن، میزان تولیدکنسانتره به 6/1 میلیون تن و کاتد تولیدی، بسته به نیاز حدود 310 تا 420 هزار تن خواهد بود.