اسناد ملي توسعه استانهاي كشوردر برنامه چهارم توسعه مورخه 1384/04/05شماره 26681

شماره ۲۵۷۹۸ /ت ۳۳۱۱۱ هـ

تاریخ ۹ /۵ /۱۳۸۴

بسمه تعالی

سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشوروزارت کشور

هیئت وزیران در جلسه مورخ ۵ /۴ /۱۳۸۴ بنا به پیشنهاد شماره ۳۹۲۳۸ /۱۰۱ مورخ ۷ /۳ /۱۳۸۴ سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور و به استناد تبصره ماده (۷۲) و ماده (۱۵۵) قانون برنامه چهارم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایرانمصوب ۱۳۸۳- تصویب نمود:

۱- اسناد ملی توسعه استانهای کشور (۳۰ استان) شامل اصلی ترین قابلیتهای توسعه، عمده ترین تنگناها و محددیتهای توسعه، مسایل اساسی استان، هدفهای بلند مدت و راهبردهای بلند مدت توسعه و شاخصهای هدف کمی در برنامه چهارم توسعه به شرح پیوست تعیین می شوند.

۲- سند ملی توسعه هر استان مبنای تهیه برنامه های میان مدت و بودجه های سالانه آن استان می باشد.

۳- سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور موظف است با همکاری دستگاههای اجرایی ملی و استانی و در چهارچوب اسناد بخشی و فرابخشی نسبت به تهیه برنامه های اجرایی و عملیاتی شامل اهداف کمی و شاخصهای هر بخش اقدام و به استانها ابلاغ نماید.

محمدرضا عارف

معاون اول رئیس جمهور

رونوشت به دفتر مقام معظم رهبری، دفتر رئیس جمهور، دفتر ریاست قوه قضاییه، دفتر معاون اول رئیس جمهور، دفتر معاون حقوقی و امور مجلس رئیس جمهور، دفتر رئیس مجمع تشخیص مصلحت نظام، دیوان محاسبات کشور، دیوان عدالت اداری، اداره کل قوانین مجلس شورای اسلامی، سازمان بازرسی کل کشور، اداره کل حقوقی، اداره کل قوانین و مقررات کشور، کلیه وزارتخانه ها، سازمانها و مؤسسات دولتی، نهادهای انقلاب اسلامی، استانداریهای سراسر کشور، روزنامه رسمی جمهوری اسلامی ایران، دبیرخانه شورای اطلاع رسانی دولت و دفتر هیئت دولت ابلاغ می شود.

سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور

اسناد ملی توسعه استانها

معاونت امور مجلس و استانها

دفتر توسعه و هماهنگی امور استانها

فــــهــــرســـت

ردیف

نام استانها

ردیف

نام استانها

۱

آذربایجان شرقی

۱۶

فارس

۲

آذربایجان غربی

۱۷

قزوین

۳

اردبیل

۱۸

قم

۴

اصفهان

۱۹

کردستان

۵

ایلام

۲۰

کرمان

۶

بوشهر

۲۱

کرمانشاه

۷

تهران

۲۲

کهگلویه و بویراحمد

۸

چهارمحال و بختیاری

۲۳

گلستان

۹

خراسان رضوی

۲۴

گیلان

۱۰

خراسان شمالی

۲۵

لرستان

۱۱

خراسان جنوبی

۲۶

مازندران

۱۲

خوزستان

۲۷

مرکزی

۱۳

زنجان

۲۸

هرمزگان

۱۴

سمنان

۲۹

همدان

۱۵

سیستان و بلوچستان

۳۰

یزد

مقدمه:

قانون برنامه چهارم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی کشور که برخاسته از سند چشم انداز توسعه کشور در ۲۰ ساله پیش روی می باشد، در پی ایجاد و تحکیم بسترهای رشدی است که فرصت های مدیریت ایران فردا و احکام مورد نیاز ایجاد مبانی جدید توسعه در ایران را فراهم آورد.

مهمترین ویژگی برنامه چهارم توسعه کشور، که آن را در سنجش با سه برنامه دیگر تنظیم شده در سال های پس از انقلاب اسلامی، برجسته و متمایز می سازد، اتکای آن به چشم اندازی بلند مدت از توسعه کشور از یکسو و سیاست های کلان تصویب شده توسط مقام معظم رهبری از سوی دیگر است. افزون بر ویژگی ممتاز و مهم مزبور، یکی دیگر از ویژگی های برنامه چهارم که بیشتر به فرآیند تهیه و تنظیم آن مربوط می شود. سه سطحی بودن این برنامه است. برنامه چهارم توسعه کشور در سه سطح تهیه و تنظیم می شود، که قانون برنامه، سطح اول آن به شمار می آید. سطح دوم برنامه در برگیرنده سندهای ملی توسعه بخشی، ویژه (فرابخشی) و استانی است. در این سطح از برنامه چهارم، که در عمل فرآیند عملیاتی کردن، اصول کلی و راهبردهای کلان تایید شده در سطح اول است، همه دستگاه های اجرائی و استان های ۳۰ گانه کشور موظف اند سندهای توسعه بخش و استان ذیربط را تهیه و تدوین کرده و به تصویب دولت برسانند. این سندها گامی مانده به تفصیل هدف ها و سیاست های برنامه چهارم (سطح سوم) است و در عمل مبنای اصلی تهیه و تنظیم برنامه ها و بودجه های سالانه خواهد بود. سطح سوم برنامه چهارم توسعه، مرحله تهیه و تنظیم آیین نامه های اجرائی و مدیریت اجرای سندهای توسعه است که تسهیل کننده اجرای احکام برنامه می باشد.

در تهیه و تنظیم سند ملی توسعه استان، که به عنوان سند راهنمای عملیات اجرائی استان در پنجساله (۸۸- ۱۳۸۴) قلمداد می شود، شورای برنامه ریزی و توسعه استان با همکاری و تعامل دستگاه های استانی نقش اساسی را ایفا می کنند تهیه و تدوین سند ملی توسعه استان، که ساز و کار اجرائی آن در قانون برنامه چهارم توسعه مشخص گردیده، در عمل تبلور یکی از مهمترین دیدگاه های حاکم بر مجموعه برنامه چهارم است، که برای نخستین بار در برنامه ریزی کشور به تجربه گذارده شده است. در گذشته پنجاه و هفت ساله برنامه ریزی ایران، دیدگاه همیشه غالب، برنامه ریزی بالا به پایین (TOP- DOWN) بوده است. برنامه سوم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران (۱۳۸۳- ۱۳۷۹) نقطه عطفی در این نگرش به شمار می رود، که طی آن برای اولین بار، نهادسازی های چندی در زمینه تصمیم گیری غیرمتمرکز استانی (شورای برنامه ریزی و توسعه استان)، منابع مالی بالنسبه مستقل (خزانه معین استان)، قلمرو تعریف شده ای از وظایف استانی (تفکیک وظایف بین ملی و استانی) و دست آخر بازوهای کارشناسی تصمیم ساز (کارگروه های ذیل شورای برنامه ریزی و توسعه استان) تحت نام «نظام درآمدهزینه استان» به وجود آمد و یکی از فصول قانون برنامه سوم را نیز به خود اختصاص داد. این نظام، در عمل، چرخشی در نظام تمرکز تصمیم گیری، حداقل در حدود تصمیم گیری عمرانی، به شمار می آید، که حال و هوای ناظر بر برنامه چهارم فرصت بازنگری، تصویب و تحکیم آن را بر پایه مبانی نظری تازه ای فراهم آورده است. در گزارشی که به دنبال می آید کوشش بر این است که اصول، مبانی و چارچوب های ناظر برفرآیند به پیش برنده را که در قالب سند ملی توسعه استان در لایحه برنامه چهارم تعریف شده است، بازگو کرده و بر یکی از مهمترین ویژگی های تمرکز زدایی در این مرحله از توسعه کشور، یعنی برنامه ریزی برای مردن توسط مردم (Peaple Friendly Planning) که در ادبیات برنامه ریزی به برنامه ریزی مشارکتی (Participatory Planning) مرسوم است، پای فشارد.

تعریف سند ملی توسعه استان

در قانون برنامه چهارم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران، فصل ششم به نام «آمایش سرزمین و توازن منطقه ای» که ماده های قانونی ۷۲ تا ۸۳ را در بر می گیرد، به برنامه ریزی آمایشی و استانی و به طور کلی احکام مربوط به توسعه غیر متمرکز اختصاص یافته است. ماده ۷۲ که سطح بندی سند ملی آمایش سرزمین را مشخص می کند، سطح استانی چنین تعریف شده است:

سطح استانی شامل:

۱. نظریه پایه توسعه استان ها، حاوی بخش های محوری و اولویت دار در توسعه استان و تعیین نقش هر استان در تقسیم کار ملی

۲. سازمان فضائی توسعه استان (محورها و مراکز عمده توسعه در استان)

۳. اقدام ها و عملیات اولویت دار در توسعه استان

تبصره: سندهای ملی توسعه بخش و سندهای ملی توسعه استان، موضوع فصل سیزدهم این لایحه بر اساس جهت گیری های سند ملی آمایش سرزمین و متناسب با ویژگی های هر یک از تنظیم و پس از تصویب هیئت وزیران، مبنای تنظیم عملیات اجرائی برنامه چهارم قرار می گیرد… .

از محتوای متن قانونی مزبور چنین برمی آید که سند ملی توسعه استان، یک سند راهبردی است که در طبقه بندی و مرحله بندی فرآیند برنامه چهارم، یکی از اسناد بالا دستی برای تهیه و تدوین برنامه پنجساله استان (۸۸- ۱۳۸۴) محسوب می شود. به عبارت دیگر، سند ملی توسعه استان علاوه بر اینکه دیدگاه های مدیریت توسعه استان را برای پیشرفت و آبادانی آن ارائه می نماید، باید با جهت گیری های کلان و آمایش کشور، از نظر نقش و جایگاه استان در مجموعه کشور، نیز همسو هماهنگ باشد. از این نظر، سند ملی توسعه استان تبلور یکی از ویژگیهای برجسته حاکم بر کل برنامه چهارم است که همانا به کارگیری دو شیوه و یا دو دیدگاه برنامه ریزی بالا و پایین (TOP- DOWN) و پایین و بالا (BUTTEM- TOP) می باشد. در تعریف سند ملی توسعه استان که در بند «ب» ماده ۱۵۵ قانون برنامه چهارم درج شده، ویژگی مزبور روشن تر بیان شده است:

«سند ملی توسعه استان، سندی راهبردی است که با توجه به قابلیت ها، محدودیت ها و تنگناهای توسعه استان، اصلی ترین جهت گیری ها در زمینه جمعیت و نیروی انسانی، منابع طبیعی، زیربناها و فعالیت های اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی و هدفهای کیفی بلند مدت و هدفهای کمی میان مدت توسعه استان را در چارچوب راهبردهای کلان برنامه چهارم و سند ملی آمایش سرزمین و طرح های توسعه و عمران و اسناد ملی توسعه بخش تبیین می نماید».

چنین تعریفی از سند ملی توسعه استان به روشنی بیان کننده این دیدگاه نظری است که در تهیه و تنظیم سند ملی توسعه استان همان چارچوب دورنگر، آرمانگا و متکی بر قابلیتها و امکانات استان از یکسو و محدود به تنگناها و کاستی ها از سوی دیگر (VISION) حاکم می باشد.

بنا براین در یک جمع بندی از تعریف و مشخصه سند ملی توسعه استان، می توان مبانی نظری زیررا شناسائی نمود:

الف) تأکید بر ویژگی دورنگری و راهبردی بودن آن

ب) همسو با جهت گیریهای سند ملی آمایش سرزمین از نظر توزیع جمعیت و فعالیت

ج) هماهنگ با مضامین سند چشم انداز و سند برنامه چهارم توسعه کشور از یکسو و منطبق با جهت+ گیریهای کلی، کلان و بخشی کشور از سوی دیگر

نمودار تبیین جایگاه اسناد ملی توسعه استانها

سند چشم انداز بلند مدت توسعه کشور

سیاستهای کلی برنامه چهارم توسعه کشور

لایحه برنامه چهارم توسعه

موازین آمایش سرزمین

طرحهای توسعه و عمران

اسناد ملی توسعه بخش

اصول حاکم بر اسناد ملی توسعه استانها

افزایش بهره وری

مشارکت بخش خصوصی

تکیه بر مزیتهای اسناد آمایش

حفظ و نگهداری سرمایه های انسانی

محیط زیست و توسعه پایدار

نهاد سازی برای رشد و توسعه

پشتیبانی از کارآفرین

کاهش تصدی گری دولت

افزایش کارآیی نهادهای عمومی

مبانی سند ملی توسعه استان

چارچوب سند ملی توسعه استان

بسمه تعالی

چهار چوب تهیه و تنظیم اسناد ملی توسعه استانی

(جمع بندی در سطح ملی برای ارائه به هیأت محترم وزیران)

فصل اول: شناخت ویژگی های استان

الفشاخص های اقتصادی و اجتماعی استان

بقابلیت ها و مزیت های نسبی در توسعه استان

قابلیتهای طبیعی و انسانی و فضایی

قابلیتهای تولیدی و بازرگانی

قابلیتهای زیربنایی

قابلیت ویژه

جتنگناها و محدودیتهای توسعه استان

منابع طبیعی، انسانی، فیزیکی و سرمایه ای

دمسایل اصلی در توسعه استان

فصل دوم: جهت گیری های اصلی در توسعه استان

الفتعیین فعالیتهای محوری در توسعه استان متناسب با نقش و جایگاه استان در تقسیم کار ملی از دید آمایش سرزمین

باهداف کلی در توسعه استان

جراهبردهای توسعه استان

داقدامت مهم زمینه ساز و محرک توسعه استان

بسمه تعالی

چهارچوب تهیه و تنظیم سند توسعه استانی

فصل اول: وضعیت کلان اقتصادیاجتماعیفضائی استان

۱- جمعیت، نیروی انسانی و اشتغال

۱-۱- بررسی و تحلیل شاخصهای کلان مربوط به جمعیت، بازار کار و وضعیت مهاجرتها

۲- ۱- جمع بندی تحولات آتی مربوط به جمعیت، اشتغال و وضعیت مهاجرتها

۲- منابع طبیعی

۱- ۲- منابع آب

۱-۱-۲- بررسی و تحلیل بهره برداری های موجود از منابع آب استان

۲-۱-۲- جمع بندی قابلیت های توسعه منابع آب در زمینه مهار، تأمین و انتقال آب و محدودیتهای مربوطه

۳-۱-۲- تدوین هدف ها، راهبردها و سیاست های توسعه در خصوص نحوه تأمین آب برای مراکز زیست و فعالیت استان

۲-۲- پوشش گیاهی و محیط زیست

۱-۲-۲- بررسی و تحلیل وضعیت پوشش گیاهی و محیط زیست طبیعی و انسانی

۲-۲-۲- بررسی و ارزیابی اثرات خشکسالی های اخیر بر تخریب پوشش گیاهی و محیط زیست

۳-۲-۲- جمع بندی قابلیت ها و محدودیت های توسعه

۴-۲-۲- تدوین هدف ها، راهبردها و سیاست های توسعه برای حفظ و بهره برداری مناسب از منابع طبیعی و محیط زیست استان.

۳- زیر بناها

۱-۳- راه و ترابری

۱-۱-۳- بررسی و تحلیل اصلی ترین قابلیت ها و تنگناهای توسعه استان در زمینه ارتباطات زمینی، هوائی و دریائی

۲-۱-۳- تدوین هدف ها، راهبردها، سیاست ها و تعیین اولویت های توسعه در زمینه شبکه های ارتباطی، فرودگاه، بندر و راه آهن

۲-۳- انرژی

۱-۲-۳- بررسی و تحلیل اصلی ترین قابلیت ها و تنگناهای توسعه در زمینه شبکه های تأمین انرژی

۲-۲-۳- تدوین هدف ها، راهبردها، سیاست ها و تعیین اولویت های توسعه برای گشترش شبکه های انرژی

۳-۳- عمران شهری، روستایی و عشایری

۱-۳-۳- بررسی و تحلیل روندها و گرایشهای موجود در جوامع شهری، روستایی و عشایری استان

۲-۳-۳- جمع بندی قابلیت ها و محدودیت های توسعه شهری، روستایی و عشایری

۳-۳-۳- تدوین هدف ها، راهبردها و سیاستهای توسعه شهری، روستایی و عشایری استان

۴- فعالیت های اقتصادی

۱-۴- کشاورزی

۱-۱-۴- بررسی و تحلیل ساختار فعالیت های زراعت، باغداری، دامپروری و شیلات

۲-۱-۴- جمع بندی مهمترین قابلیت ها و مزیت های توسعه فعالیت های زراعت، باغداری، دامپروری و شیلات و محدودیتهای مربوطه

۳-۱-۴- تدوین هدف ها، راهبردها و سیاست های توسعه برای بهره برداری مناسب از قابلیت توسعه بخش کشاورزی

۲-۴- صنعت و معدن

۱-۲-۴- بررسی و تحلیل شاخصهای کلان صنعتی و معدنی استان

۲-۲-۴- جمع بندی مهمترین قابلیت های توسعه صنعتی و معدنی و محدودیتهای مربوطه

۳-۲-۴- تدوین هدف ها، راهبردها و سیاستهای توسعه صنعتی و معدنی با توجه به عملکردهای فراملی، ملی و منطقه ای بشرح صنعت استان

۳-۴- بازرگانی

۱-۳-۴- بررسی و تحلیل نقش و جایگاه فعالیت های بازرگانی استان در ابعاد ملی و فراملی (با تأکید بر مناطق آزاد، مناطق ویژه و بازارچه های مرزی).

۲-۳-۴- جمع بندی مهمترین قابلیت های توسعه برای گسترش فعالیت های بازرگانی نوین در سطح استان و محدودیت های مربوطه

۳-۳-۴- تدوین هدف ها، راهبردها و سیاستهای توسعه بخش بازرگانی استان به ویژه در ابعاد فراملی و ملی

۴-۴- گردشگری

۱-۴-۴- بررسی و تحلیل ویژگی های جاذبه ها و عرصه های گردشگری و نقش آنها در توسعه استان

۲-۴-۴- جمع بندی مهمترین قابلیت های توسعه گردشگری در سطح استان و محدودیت های مربوطه

۳-۴-۴- تدوین هدف ها، راهبردها و سیاستهای توسعه گردشگری استان به ویژه در ابعاد فراملی و ملی

۵- امور اجتماعی و فرهنگی

۱-۵- بررسی و تحلیل شاخصهای کلان و ویژگی های اجتماعی و فرهنگی و تاثیر آنها بر فرآیند توسعه استان

۲-۵- جمع بندی مهمترین قابلیت های توسعه در زمینه امور اجتماعی و فرهنگی

۶- تحلیل کلان سازمان فضائی استان

۱-۶- بررسی و تحلیل شکل بندی سازمان فضائی استان (قطب ها و محورهای توسعه، قلمروهای سطح بندی شده و …)

۲-۶- بررسی سازمان فضائی مراکز زیست شهری، فضاهای روستائی و نظام خدمات رسانی به مراکز شهری و روستایی

فصل دوم: جمع بندی قابلیت ها، تنگناها و مسایل اساسی توسعه

۱- اصلی ترین قابلیت ها و مزیت های نسبی استان در زمینه:

  • موقعیت و ویژگی های فضائیمکانی

  • سرمایه های اجتماعی و ویژگی های فرهنگی

  • فعالیت های تولیدی

  • خدمات بازرگانی

  • گردشگری

  • زیربناها

۲- اصلی ترین تنگناهای توسعه استان در زمینه:

  • منابع طبیعی

  • منابع انسانی

  • منابع فیزیکی

  • منابع سرمایه ای

۳- اصلی ترین مسایل توسعه استان

فصل سوم: رئوس کلی طرح توسعه استان

۱- اهداف بلند مدت توسعه استان

۲- راهبردهای توسعه استان

۳- سیاست ها و خط مشی های توسعه استان

۴- اقدامات اولویت دار در توسعه استان

سند ملی توسعه استان

مضامین سند

مسئولیت ها

کاربرد سند

* تعیین اصلی ترین جهت گیریهای بلند مدت و میان مدت توسعه استانی در زمینه های

* فعالیتهای اقتصادی

* فعالیتهای اجتماعی و فرهنگی

* اصلی ترین قابلیتهای استانی

* اقدامات اولویت دار

* تدوین سند توسط دستگاههای اجرایی محلی و به مسئولیت رییس سازمان مدیریت و برنامه ریزی استان و استاندار

* تایید سند توسط شورای برنامه ریزی و توسعه استان

* تصویب سند توسط هیات دولت

* توزیع صنایع بین دستگاهها برنامه ها و فعالیتها

* ساماندهی

* نظارت ترابری فعالیتهای بر اساس سند توسعه

نقشه

فرآیند تهیه و تنظیم اسناد ملی توسعه استان ها

آماده سازی سند ملی توسعه استان برای تقدیم به هیأت دولت

بررسی و و سندر در ستاد تلفیق دادگاههای اسناد ملی برای نهایی کردن اسناد ملی توسعه استانها

بررسی سند در کمیته ملی تدوین اسناد ملی توسعه استانها

هماهنگی سند ملی استانها

تهیه تنظیم سند توسعه استانها

بررسی و ارزیابی مجموعه گزارشهای مستندات توسعه استانها

تهیه مستندات پیشتیبانی اسناد توسعه استانها

فعالیت

مشاوران معاونت امور مجلس و استانها

دفتر امور بودجه، برنامه و توسعه استانها و دفتر آمایش و توسعه پایدار

مشاوران معاونت امور مجلس و استانها، دفتر امور بودجه، برنامه و توسعه استانها

دفتر آمایش و توسعه پایدار سازمان مدیریت و برنامه ریزی استانها

مدیریتهای بخشی سازمان مرکز تحقیقات اقتصاد ایران استاندار استان

مشاوران معاونت امور مجلس و استانها، دفتر امور بودجه، برنامه و توسعه استانها

دفتر آمایش و توسعه پایدار سازمان مدیریت و برنامه ریزی استان

مدیریتهای بخشی سازمان

دفتر امور بودجه، برنامه و توسعه استانها و سازمان مدیریت برنامه ریزی استان

دفتر امور بودجه، برنامه و توسعه استانها و سازمان مدیریت و برنامه ریزی استانها

دفتر امور بودجه، برنامه و توسعه استانها سازمان مدیریت و برنامه ریزی استانها

سازمان و مدیریت و برنامه ریزی استان

مسئول اجرا

……….

……….

……….

……….

آذر ماه

۱۳۸۲

مهر

آبان

آذر

۱۳۸۲

تیر

مرداد

شهریور

۱۳۸۲

زمان بندی

مسئولیت ستاد تلفیق، با معادن امور مجلس و استانهای سازمان مدیریت و برنامه ریزی می باشد

سند ملی توسعه استان آذربایجان شرقی

الفاصلی ترین قابلیت های توسعه

۱- برخورداری از مرز مشترک با کشورهای آذربیجان، ارمنستان و جمهوری خودمختار نخجوان و وجود خطوط ارتباطی با اروپا، منطقه قفقاز، ترکیه و حوزه مدیترانه و قرار گیری در کریدورهای بین المللی حمل و نقل

۲- موقعیت ویژۀ کلان شهر تبریز به عنوان مرکز خدمات برتر در سطوح ملی و فراملی

۳- پیشینه غنی فرهنگی در پذیرش نوآوری و توسعه و فرهنگ و زبان مشترک با کشورهای همجوار

۴- نقش مؤثر و تعیین کننده در تحولات تاریخی، سیاسی، فرهنگی و اجتماعی ایران معاصر، وجود مؤسسات خیره و سازمان های غیردولتی فعال و وجود زمینه های تاریخی و اجتماعی مشارکت های مردمی در حوزه های اجتماعی

۵- سابقه تاریخی مرکزیت تجاری منطقه و توانمندیهای بالای صادراتی و برخورداری، از زیر ساخت های توسعه فعالیت های بازرگانی از قبیل منطقه آزاد تجاریصنعتی جلفا، بازارچه های مرزی، گمرکات و مراکز تخلیه و بارگیری کالا و اتاق بازرگانی و صنایع و سابقه ۱۰۰ سال، بازار تبریز، نمایشگاه بین المللی تبریز و بورس تبریز

۶- تنوع نسبی آب و هوایی و گیاهی، منابع نسبتاً غنی آب، دشتهای حاصلخیز، باغات، مراتع و ذخیره گاههای جنگلی از جمله جنگلهای ارسباران، دریاچه ارومیه و منطقه سهند، ظرفیت مناسب تولید و مراکز پشتیبان کشاورزی بویژه برای فعالیتهای دامی و آبزی پروری

۷- وجود معادن غنی (مصالح ساختمانیفلزی و غیرفلزی) و فراهم بودن زمینه توسعۀ بهره برداری از آنها و ایجاد صنایع وابسته بویژه مس و آلومینیم

۸- برخورداری از مراکز آموزشی عالی و تحقیقاتی و درمانی تخصصی و فوق تخصصی و نیروی انسانی متخصص و کارآمد دارای روحیه کاری بالا در زمینه های مختلف

۹- برخورداری از صنایع مادر نسبتاً پیشرفته، شهرک فن آوری قطعات خودرو، واحدها و تشکلهای صنعتی، شرکتهای خدمات فنی و مهندسی و صنایع ماشین سازی و نیرو محرکه، شیمیایی، نساجی و صنایع تبدیلی و فرآوری کشاورزی (چرم و کنسانتره)

۱۰- بهره مندی از قابلیت های صنایع دستی بویژه فرش و گلیم و ورنی و کفش

۱۱- بهره مندی نسبی از شبکه های زیر بنایی از جمله خطوط نفت و گاز، خطوط راه آهن و شبکه های انتقال برق و امکان تبادل برق با کشورهای همجوار، محورهای ارتباطی اصلی و فرودگاه با عملکرد فراملی

۱۲- وجود قابلیت های توسعه فعالیت های گردشگری در زمینه های تاریخی، فرهنگی و طبیعی و همچنین امکان ورزشی برای برگزاری مسابقات بین المللی

۱۳- فراهم بودن زمینه های توسعه تکنولوژی های نوین (بیوتکنولوژی، نانوتکنولوژی و IT)

۱۴- بالا بودن سهم بخش خصوصی در فعالیتهای اقتصادی با توجه به فراهم بودن بستر مناسب در سرمایه گذاری

۱۵- وجود مناطق ارزشمند اکولوژیکی حفاظت شده، ذخیره گاه ها و تالابهای بین المللی

۱۶- امکان بهره گیری از انرژی های تجدید شونده باد، زیست توده و زمین گرمایی

۱۷- وجود زمینه های قانونی برای توسعه ورزش، نگرش مثبت جامعه به فعالیت های ورزشی، گرایش بخش خصوصی و تشکیل غیردولتی (NGO) به سرمایه گزاری و خدمات رسانی در توسعه ورزش

بعمده ترین تنگناها و محدودیت های توسعه

۱- ضعف زیرساخت های کشاورزی، کوچک مقیاس بودن زمین های کشاورزی، پایین بودن سطح فن آوری در تولیدات کشاورزی

۲- نبود استراتژی توسعه صنعتی، کمبود صنایع تبدیلی و فرآوری محصولات باغی

۳- تکنولوژی پایین و فرسودگی ماشین آلات در بخش صنعت و معدن (بویژه در واحدهای بزرگ)

۴- ناکافی بودن شبکه انتقال و توزیع برق در استان بویژه در شمال و نوار مرزی

۵- ناکافی بودن و فرسودگی شبکه های ریلی و جاده ای استان

۶- دشواری خدمات رسانی به روستاها و جوامع عشایری به علت کوهستانی بودن بخش وسیعی از استان

۷- وجود اقلیم سرد و زمستانی و طولانی بودن دورۀ بخبندان و توزیع نامناسب زمانی و جغرافیایی بارش

۸- بالا بودن نرخ بیسوادی زنان و جامعه روستایی و عشایری

۹-عدم توجه به قابلیتهای استان در توسعه صنعتی بدلیل نداشتن استراتژی توسعه صنعتی کشور

۱۰- وابستگی شدید منابع مالی بخش ورزش به درآمدهای عمومی

جمسائل اساسی استان

۱- مهاجرت نیروی انسانی

۲- تخریب جنگلها و مراتع و عدم تعادل دام و مرتع و چرای پیش از موعد، فرسایش شدید خاک و بیلان منفی آبهای زیرزمینی در دشتهای استان

۳- ناکافی بودن میزان سرمایه گذاری در بخش های اقتصادی بویژه در معدن و صنعت استان متناسب با قابلیت های موجود

۴- پایین بودن درآمد سرانه با توجه به قابلیت های استان نسبت به کل کشور

۵- تمرکز جمعیت، فعالیت ها و وجود حاشیه نشینی و بافت های فرسوده و قدیمی در شهر تبریز و ضعف بنیانهای خدماتی در سایر شهرهای اصلی استان

۶- عدم سرمایه گذاری مناسب در صنعت توریسم و اکوتوریسم با توجه به پتانسیلها و قابلیتهای موجود

۷- پائین بودن سرمایه گذاری ملی در بخش کشاورزی و بازده و بهره دهی پائین علیرغم بالا بودن نسبت اراضی قابل کشت استان به مساحت کل آن در مقایسه با سایر استانها

۸- پائین بودن متوسط بهره وری نیروی کار در استان

۹- فقدان نظام شناسایی استعدادهای ورزشی

۱۰- پایین بودن سطح استاندارد امکانات و فضاهای فرهنگی و هنری

دهدف های بلند مدت

با توجه به قابلیت ها، تنگناها و محدودیت ها، توسعه استان در راستای گسترش نقش منطقه ای و بین المللی کشور و ارتقای نقش و سهم استان در تعاملات ملی و فراملی در عرصه های اقتصادی و فرهنگی بر پایه توسعه هماهنگ بخش های کشاورزی، صنعت، معدن و خدمات و استفاده حداکثر از قابلیت های گردشگری استوار خواهد بود. بدین ترتیب اهداف بلند مدت توسعه استان عبارتند از:

۱- جذب و نگهداشت نیروهای متخصص و کارآفرین و سرمایه گذاری داخلی و خارجی

۲- نوسازی صنایع موجود و گسترش صنایع با تکنولوژی برتر با جهت گیری صادراتی

۳- افزایش ظرفیت بهره برداری از قابلیت های معدنی استان و توسعه صنایع وابسته

۴- گسترش فعالیت های بازرگانی و ارتقاء سهم استان در ارائه خدمات نوین بازرگانی متناسب با موقعیت جغرافیایی و قرار گیری در کریدورهای بین المللی حمل و نقل

۵- ارتقای سطح خدمات برتر در شهر تبریز به عنوان یکی از کلان شهرهای ملی با عملکرد فراملی

۶- تأمین آب مطمئن برای شرب و تولید

۷- افزایش سطح زیر کشت آبی و بازدهی فعالیت های زراعی، باغی و دامی

۸- حفظ، احیاء و توسعه منابع طبیعی و محیط زیست و ارتقاء فرهنگ زیست محیطی

۹- توسعه و افزایش کارآیی شبکه های حمل و نقل با عملکرد ملی و فراملی

۱۰- ارتقاء سطح مهارت و توسعه فناوری های جدید در استان متناسب با فعالیت های اقتصادی

۱۱- ساماندهی اسکان و حذف تدریجی حاشیه نشینی پیرامون شهرهای اصلی استان بویژه شهر تبریز

۱۲- اعتلاء معرفت دینی، ارتقاء فرهنگ و جایگاه هنرهای بومی و توجه به عناصر تقویت کننده وفاق ملی

۱۳- توسعه امکانات و زیر ساخت های گردشگری

۱۴- ساماندهی کوچ و اسکان عشایر

۱۵- توسعه قطب های علمی در دانشگاههای منطقه با توجه به قابلیت های موجود

۱۶- تأمین انرژی مورد نیاز بخش های تولیدی و خدماتی با توجه به برنامه های توسعه استان

۱۷- ارتقاء نقش ورزش در تأمین سلامت جسمی و روحی و تقویت توانمندیهای افراد و گروههای اجتماعی

۱۸- نهادینه سازی بهره وری و افزایش آن در بخش های اقتصادی و عوامل تولید

۱۹- دست یابی به هدف های توسعه هزار (M.D.G) در استان

۲۰- توانمندسازی بخش تعاونی برای ایفای فعالیت های گسترده و اداره بنگاه های اقتصادی بزرگ

۲۱- توسعه نقشش و جایگه زنان در سطوح تصمیم سازی و تصمیم گیری استان

هـ راهبردهای بلند مدت توسعه

۱- بسترسازی مناسب برای جذب سرمایه ها و کارآفرینان داخلی و خارجی با تأکید بر ایرانیان مقیم خارج جهت مشارکت در فعالیت های اقتصادی

۲- جایگزینی تدریجی تکنولوژیهای مدرن به جای تکنولوژی های قدیمی و فاقد کارآیی و توسعه صنایع جدید مبتنی بر فناوری های برتر و ایجاد و تقویت مراکز تحقیقاتی صنعتی و مهندسی

۳- گسترش صنایع بالا دست و پایین دست در صنعت پتروشیمی، مس و آلومینیوم، خودرو و صنایع ریلی، شیمیایی، نساخی و پوشاک، غذایی، دارویی، برق و الکترونیک

۴- تأکید بر اکتشاف و تجهیز معادن و ایجاد زمینه های لازم برای توسعه بهره برداری از معادن استان و فرآوری تولیدات معدنی

۵- تقویت و تجهیز منطقۀ آزاد تجاری، صنعتی جلفا، بازارچه های مرزی، تشکل های تخصصی صادراتی، تجهیز و توسعه گمرکات وزیرساخت های بازرگانی استان

۶- تجهیز کلان شهر تبریز به خدمات برتر در زمینه فعالیتهای مالی و بازرگانی، حمل و نقل، آموزش عالی، خدمات درمانی و گردشگریی با عملکردهای ملی و فراملی

۷- اتخاذ شیوه های پیشرفته کشت در مناطق عمده دیم کاری و افزایش سطح زیر کشت باغی با اولویت اراضی پایین دست سدهای موجود

۸- توسعه مکانیزاسیون، ایجاد الگوی کشت مناسب، تجهیز و نوسازی واحدهای کشاورزی و یکپارچه سازی اراضی و توسعه و تکمیل شبکه های آبیاری و زهکشی

۹- افزایش تولید فرآورده های دامی، ایجاد تعادل نسبی بین دام و مرتع، احیاء و اصلاح مراتع و جنگلها (بویژه ارسباران)، مدیریت چرا و اصلاح ترکیب نوع دام در گله و آبخیزداری با اولویت اراضی بالا دست سدها.

۱۰- بهره برداری بهینه از منابع پایه تولید کشاورزی و منابع زیست محیطی

۱۱- ساماندهی قضایی جمعیت و فعالیتهای عمده اقتصادی با اولویت تجهیز و استقرار در محورهای تبریزمیانه، تبریزاردبیل، تبریزمیاندوآب، تبریزاهر، تبریزشرفخانه و تبریزجلفا

۱۲- توسعه، تکمیل و تجهیز و استفادۀ بهینه از شبکه های ارتباطی جاده ای و ریلی و فرودگاههای استان، با عملکرد ملی و فراملی

۱۳- گسترش فعالیتها و مراکز پژوهشی و دوره های تکمیلی در آموزش عالی، برپایی کریدور علمی و فن آوری و بازار دانایی و بهره گیری وسیع از IT و ICT

۱۴- افزایش ضریب پوشش تحصیلی در جوامع روستایی و زنان

۱۵- ساماندهی حاشیه نشینی و احیاء بافت های فرسوده شهرهای بزرگ با اولویت کلان شهر تبریز

۱۶- گسترش مراکز فرهنگی و هنری و تقویت عناصر برجسته فرهنگ بومی در راستای وفاق ملی

۱۷- تأکید بر بهبود کیفیت صنایع دستی، رقابت پذیر کردن آنها به ویژه در صنعت فرش استان

۱۸- ایجاد زیر ساختهای مناسب در نواحی گردشگری و بستر سازی مناسب برای مشارکت بخش خصوصی جهت سرمایه گذاری در این زمینه و حفظ و نگهداری و معرفی مراکز تاریخی، فرهنگی، طبیعی و جاذبه های گردشگری استان

۱۹- مهار، کنترل و انتقال آبهای سطحی، تقویت منابع آب زیر زمینی با اولویت آبخوان های با بیلان منفی، بهره برداری بهینه، کاهش هدر رفت و اصلاح الگوی مصرف

۲۰- تقویت و تجهیز خدمات و زیر بناها در شهرها و روستاهای استان در چارچوب نقش سلسله مراتبی نقاط مزبور

۲۱- متنوع سازی فعالیت های اقتصادی خانواده های عشایری و ساماندهی به اسکان آنها

۲۲- ارتقاء مهارت های فنی و حرفه ای نیروی انسانی در بخش های مختلف اقتصادی

۲۳- مطالعه و بهره برداری از پتانسیلهای انرژی های نو

۲۴- توسعه و گسترش فرهنگ گفتگو در بخش های مختلف جهت تقویت و حل مشکلات آنها

۲۵- بهره گیری از انرژی های تجدید شونده باد، زیست توده و زمین گرمایی

۲۶- گسترش ورزش های پرورشی، همگانی، تفریحی، قهرمانی و حرفه ای در استان

۲۷- ایجاد ساز و کارهای لازم و حمایت از افزایش بهره وری در بخش های اقتصادی و عوامل تولید

۲۸- ریشه کنی فقر شدید و گرسنگی و بهره مندی همگانی از مواهب توسعه اقتصادی و اجتماعی

۲۹- دستیابی همگانی به آموزش ابتدایی و ترویج و بهبود برابری جنسیتی و توانمندسازی زنان

۳۰- کاهش مرگ و میر مادران و کودکان

۳۱- مبارزه با بیماری های عمده (ایدز / H.I.V، سل، مالاریا و …)

۳۲- حمایت مؤثر از تشکیل و توسعه تعاونی ها و ایجاد و گسترش شهرک ها و مجتمع های تعاونی

۳۳- بسترسازی برای افزایش مشارکت اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و سیاسی زنان در روند توسعه استان

۳۴- نهادینه کردن رویکرد مدیریت عرضه و تقاضا و افزایش سطح آگاهی عمومی در مدیریت بهینه مصرف آب

۳۵- ایجاد زمینه های لازم برای جلب مشارکت مردمی و بخش خصوصی در بهره برداری و مدیریت آب

۳۶- گسترش پوشش بیمه های اجتماعی و کاهش خدمات انسانی در اثر حوادث

شاخص های هدف کمی در برنامه چهارم

استان: آذربایجان شرقی

ردیف

شاخص های هدف

واحد اندازه گیری

سال (۱۳۸۳)

سال (۱۳۸۸)

۱

نرخ رشد جمعیت

درصد

۱۷ /۱

۹ /۰

۲

نسبت شهرنشینی از کل جمعیت

درصد

۹ /۶۳

۸ /۶۵

۳

نرخ بیکاری

درصد

۶ /۵

۶ /۵

۴

نسبت بهره برداری (برداشت) از منابع آب سطحی به کل حجم آبهای قابل تجدید شونده

درصد

۶۱

۷۰

۵

نسبت بهره برداری (برداشت) از منابع آب زیرزمینی به کل حجم آبهای قابل تجدید و استحصال زیرزمینی

درصد

۹۳

۹۳

۶

نسبت آب قابل تنظیم به آب تجدید شونده

درصد

۰۹ /۹

۵ /۵۱

۷

نسبت حجم مخزن به آب تجدید شونده

درصد

۵۹ /۳۷

۱۴ /۹۲

۸

کل تولید محصولات زراعی در سال افق

هزار تن

۳۳۲۴

۹

کل تولید محصولات باغی در سال افق

هزار تن

۱۲۸۵

۱۰

تولید محصولات دامی در سال افق

هزار تن

۷۴۵

۱۱

سهم بخش کشاورزی در تولید ناخالص داخلی استان

درصد

۹۶ /۱۴

۹۳ /۱۶

۱۲

سهم بخش کشاورزی در اشتغال استان

درصد

۲۱ /۲۷

۳۶ /۲۵

۱۳

سهم بخش صنعت و معدن در تولید ناخالص داخلی استان

درصد

۹ /۲۰

۴ /۲۳

۱۴

سهم بخش صنعت و معدن در اشتغال استان

درصد

۹۳ /۲۶

۵۳ /۳۱

۱۵

نسبت مساحت مناطق تحت کنترل محیط زیستی به کل مساحت استان

درصد

۹ /۶

۱۰

۱۶

ارزش سالانه صادرات غیرنفتی

میلیارد ریال

۱۰۱۲۰

۲۰۹۸۰

۱۷

نسبت جمعیت با سواد ۶ ساله و بالاتر به کل جمعیت ۶ ساله و بالاتر

درصد

۸۴

۹۰

۱۸

پوشش تحصیلی جمعیت ۱۸- ۶ ساله

درصد

۸۸

………

۱۹

نسبت دانشجو به یکصد هزار نفر جمعیت

نفر

۲۸۴۵

۳۶۳۱

۲۰

تعداد موسسات، مراکز، کانونهای فرهنگی و هنری، و اردوگاه های پرورش کودکان و نوجوانان و جوانان

عدد

۶۴

۹۸

۲۱

تعداد مرکز، کانونها، و قطب های جهانگردی تجهیز شده، بناهای مهم تاریخی و فرهنگی تعمیر و ساماندهی حریم شده

عدد

۷۶

۱۴۸

۲۲

سرانه فضاهای ورزشی (سرپوشیده و باز) در کل جمعیت

متر مربع

۴۲۵ /۰

۷۸۲ /۰

۲۳

تعداد مراکز ملی، قطب های پژوهشی، پارک ها و مراکز رشد علم و فناوری

عدد

۹

۹

۲۴

نسبت ساختمان های با مصالح بادوام به کل ساختمان ها

درصد

۴۹

۶۵

۲۵

تولید سالانه مسکن به ازای هر هزار نفر جمعیت

واحد مسکونی

۸

۱۲

۲۶

ضریب نفوذ تلفن ثابت

درصد

۲ /۳۲

۵۱

۲۷

ضریب نفوذ تلفن همراه

درصد

۲ /۶

۵۳

۲۸

ضریب نفوذ اینترنت

درصد

۲۴ /۸

۳۹ /۲۵

۲۹

تعداد مشترکین گاز طبیعی

مشترک

۵۳۵۷۲۸

۹۶۵۷۲۸

۳۰

ظرفیت عملی نیروگاههای تولید برق

مگاوات

۱۲۵۴

۱۵۷۹

۳۱

نسبت تعداد تشکل ها و نهادهای مدنی برای هر یکصد هزار نفر جمعیت

عدد

۵

۷

۳۲

نسبت طول راه های روستایی آسفالته به کل طول راه های روستایی

درصد

۳ /۴۱

۳ /۵۸

۳۳

نسبت طول راه های فرعی آسفالته به کل طول راه های فرعی

درصد

۷۹

۱۰۰

۳۴

رفع نقاط حادثه خیزی در جاده ها

درصد

۳۲

۱۰۰

۳۵

نسبت برخورداری جمعیت (شهری و روستایی) از برق

درصد

۸ /۹۹

۹۹۰۹

۳۶

سرانه سرمایه گذاری سالانه برای حمل و نقل عمومی درون شهری

هزار ریال

۲۷۰

۶۷۱

۳۷

گسترش پوشش بیمه های اجتماعی (نسبت بیمه شدگان اصلی به جمعیت فعال)

درصد

۲۳ /۲۵

۳۰

۳۸

شیوع کم وزنی متوسط و شدید در کودکان زیر پنج سال (شهری)

درصد

۵ /۶

۵

۳۹

کاهش (به نصف رسانیدن) تعداد سوانح و حوادث حمل و نقل

مورد

۵۷۰۴

۲۸۰۰

۴۰

میزان بی سوادی درزنان همسردار ۱۰ تا ۴۹ ساله (شهری)

درصد

۵ /۲۶

۱۳

۴۱

میزان بی سوادی درزنان همسردار ۱۰ تا ۴۹ ساله (روستایی)

درصد

۵ /۵۱

۲۰

۴۲

امید به زندگی در بدو تولد

سال

۹ /۶۶

۷۱

۴۳

شاخص توسعه انسانی (HDI)

میزان

۷۱۹ /۰

۷۹ /۰

۴۴

شاخص رفاه اجتماعی

میزان

۳۹۰

۷۰۰

۴۵

جمعیت زیر خط فقر نسبی

درصد

۱۵

۸

۴۶

نسبت هزینه دهک ثروتمندترین به دهک فقیرترین خانواده ها (شهری)

برابر

۱۶

۱۴

۴۷

نسبت هزینه دهک ثروتمندترین به دهک فقیرترین خانواده ها (روستایی)

برابر

۱۵

۱۳

۴۸

نسبت هزینه دو دهک ثروتمندترین به دو دهک فقیرترین خانواده ها

برابر

۹ /۷

۵ /۵

۴۹

نسبت هزینه خوراکی به کل هزینه های خانوار (شهری)

درصد

۲ /۷۶

۸۲

۵۰

نسبت هزینه خوراکی به کل هزینه های خانوار (روستایی)

درصد

۸ /۵۵

۶۵

۵۱

نسبت جمعیت دارای هزینه های درمانی بیش از ۴۰ درصد هزینه خانوار (هزینه های کمرشکن درمانی)

درصد

۵ /۲

۲ /۱

طی برنامه (۸۸- ۱۳۸۳)

۵۲

کاهش تعداد کارکنان دولت

درصد

۵

۵۳

افزایش تعداد واحدهای دولتی اداره گردیده به روش قیمت تمام شده

درصد

۵۰

۵۴

حجم تصدی های اجتماعی، فرهنگی واگذار شده به بخش غیردولتی

درصد

۱۵

۵۵

نسبت برخورداری دستگاه های دولتی از امکانات اینترنتی

درصد

۱۰۰

۵۶

متوسط سرانه آموزش سالانه مدیران و کارکنان دولت

ساعت

۴۰

۵۷

کاهش در جمعیتی که حداقل انرژی غذایی لازم را دریافت نمی کنند

درصد

۲۵

۵۸

نرخ ثبت نام خالص در مدارس ابتدایی

درصد

۵ /۹۸

۵۹

نسبت دختران به پسران در سطوح تحصیلی

درصد

۹۷

۶۰

کاهش در نرخ مرگ و میر کودکان زیر پنج سال در هزار تولد زنده

درصد

۳۰

۶۱

کاهش در نرخ مرگ و میر مادران در یکصد هزار تولد زنده

درصد

۴۰

۶۲

کاهش در موارد جدید ابتلا به ایدز /HIV

درصد

۵۰

۶۳

افزایش درصد جمعیت تحت پوشش آب شهری

درصد

۸ /۰

۶۴

افزایش درصد جمعیت تحت پوشش فاضلاب شهری

درصد

۹ /۱۲

۶۵

افزایش شاخص بهره مندی از آب آشامیدنی روستایی

درصد

۵ /۱۶

۶۶

افزایش شاخص جمعیت تحت پوشش فاضلاب روستایی

درصد

۷

۶۷

سطح توسعه، اصلاح و جایگزینی باغات

هزار هکتار

۴۲

۶۸

عملیات آبخیزداری

هزار هکتار

۲۳۵

۶۹

عملیات آب و خاک

هزار هکتار

۱۶۶

۷۰

متوسط افزایش اشتغال سالانه

نفر

۴۴۷۲۵

۷۱

نرخ رشد سالانه ارزش افزوده کلیه فعالیتهای اقتصادی

درصد

۱ /۸

۷۲

سهم سرمایه گذاری مورد نیاز از کل کشور

درصد

۸۴ /۳

۷۳

نرخ رشد سالانه بهره وری سرمایه

درصد

۱ /۲

۷۴

نرخ رشد سالانه بهره وری نیروی کار

درصد

۸ /۴

سند ملی توسعه استان آذربایجان غربی

الفاصلی ترین قابلیت های توسعه:

۱- وجود منابع خاک حاصلخیز، اقلیم مناسب و سازگار و نیروی انسانی کارآمد برای توسعه فعالیتهای کشاورزی، دامپروری، پرورش زنبور عسل، آبزی پروری (به ویژه آرتیما)، محصولات زراعی صنعتی (چغندر قند، علوفه و دانه های روغنی)، ظرفیت بالا برای تولید صادرات محصولات باغی (بویژه سیب و انگور) و انواع گیاهان زینتی و دارویی

۲- بهره مندی از منابع غنی آب سطحی و زیرزمینی و امکان استحصال و بهره برداری آنها برای توسعه فعالیت های کشاورزی و صنعتی

۳- دارا بودن جنگلی مناسب و قابلیت تولید انواع چوب صنعتی به ویژه صنوبر

۴- برخورداری از صنایع غذایی و تبدیل محصولات کشاورزی، ظرفیت بالای سردخانه و صنایع دستی وابسته به چوب، فرش و گلیم

۵- بهره مندی از معادن فلزی (مس، طلا، تیتان، سیلیس و روی) و غیرفلزی (سنگهای تزئینی و ساختمانی و آهک و گچ) و منابع موجود در دریاچه ارومیه (سدیم، پتانسیم و منیزیم)

۶- همجواری با قطب صنعتی تبریز و بهره مندی از نیروی انسانی متخصص و کارآمد در بخش صنعت

۷- وجود زمینه های مناسب برای ایجاد و توسعه صنایع میکرو ماشین، الکترونیک، بیوتکنولوژی و پتروشیمی در استان

۸- همجواری با کشورهای عراق، ترکیه و جمهوری آذربایجان، در برگیری مبادی ورود و خروج مرزی (پلدشت، بازرگان، سرو، رازی و پیرانشهر) و بهره مندی از ۷ بازارچه مرزی و ۹ گمرک مرزی در ۸۹۰ کیلومتر مرز مشترک با سه کشور به عنوان فرصت های مناسب برای توسعه فعالیت های بازرگانی خارجی و ترانزیت کالا و صدور خدمات فنی و مهندسی، امکان تبادل برق با کشورهای همجوار و مبادلات فرهنگی و هنری

۹- برخورداری از جاذبه های طبیعی، عرصه های تاریخیفرهنگی و طبیعت مستعد (بویژه پارک ملی دریاچه ارومیه) برای گردشگری و ورزش های زمستانی و آبی

۱۰- عبور تنها راه های ترانزیتی جاده ای و راه آهن کشور به ترکیه و اروپا از استان و استقرار بر روی کریدور شرقی و غربی

۱۱- عبو خط لوله گاز ایرانترکیهاروپا از استان برای صدور و تزانزیت نفت و گاز

۱۲- امکان بهره گیری از انرژی های تجدید شونده زیست توده و زمین گرمایی

۱۳- وجود زمینه های قانونی برای توسعه ورزش، نگرش مثبت جامعه به فعالیت های ورزشی، گرایش بخش خصوصی و تشکیل غیردولتی (NGO) به سرمایه گزاری و خدمات رسانی در توسعه ورزش

بعمده ترین تنگناها و محدودیت های توسعه:

۱- ناکافی بودن تاسیسات مهار و انتقال آب برای فعالیت های کشاورزی و عدم تکمیل و احداث شبکه های آبیاری و زهکشی

۲- سنتی بودن فعالیتهای کشاورزی، پایین بودن راندمان آبیاری و ضریب مکانیزاسیون

۳- فرسودگی ماشین آلات صنعتی و توسعه نیافتگی بخش صنعت و معدن متناسب با ظرفیت های طبیعی، انسانی، تولیدی و نیازهای توسعه استان

۴- عدم سرمایه گذاری مناسب و کافی در بشخ های زیر بنایی (انرزی، راه و مخابرات)

۵- ضعف زیرساختهای سخت افزاری و نرم افزاری (حمل و نقل، نگهداری و ذخیره، بسته بندی، بازاریابی و ….) برای مصرف داخلی و صادرات محصولات استان

۶- پایین بودن درآمد سرانه و بالا بودن نرخ بیکاری در مناطق شهری استان

۷- کمبود زیرساختهای مناسب گردشگری و پایین بودن کیفیت تاسیسات در مراکز گردشگری

۸- توسعه نیافتگی خدمات برتر و توزیع نامتوازن خدمات موجود در سطح استان

۹- بالا بودن نرخ بیسوادی، افت تحصیلی (به ویژه دختران) و توسعه نیافتگی آموزش و پرورش در مقاطع مختلف

۱۰- توسعه نیافتگی کمی و کیفی آموزش عالی

۱۱- پائین بودن سرانه درآمدهای عمومی استان و کندی اجرا و تامین منابع طرحهای عمرانی

۱۲- وابستگی شدید منابع مالی بخش ورزش به درآمدهای عمومی

جمسائل اساسی استان:

۱- وجود پیش زمینه های ذهنی عدم امنیت و برخی اقدامات عینی (بازرسی ها) و تاثیر آن در عدم سرمایه گذاری در بخش های مختلف اقتصادی استان

۲- تخریب شدید منابع طبیعی و بهره برداری نامناسب و بیش از ظرفیت از مراتع

۳- فرسایش مداوم خاکهای زراعی، عدم سرمایه گذاری کافی برای کنترل و مهار آبهای سطحی و الگوی کشت ناسازگار با شرایط ویژه آب و هوایی استان (زود رس و دیرپا بودن سرما)

۴- پائین بودن بهر وری در بخش کشاورزی

۵- سرمایه گذاری اندک دولت در پروژه های توسعه به ویژه بخش صنعت و معدن و بشخ زیربنایی و تقلیل رتبه توسعه یافتگی استان در سالهای پس از پیروزی انقلاب اسلامی

۶- عدم تشکیل سرمایه صنعتی در استان

۷- به کار نگرفتن ظرفیت های بازرگانی خارجی استان در حد مطلوب آن

۸- تهدیدات امنیتی ناشی از مرزی بودن استان و وجود پدیده قاچاق کالا و انسان در مناطق مرزی

۹- انزوای جغرافیایی و دوری از مرکز و بالا بودن هزینه های سرمایه گذاری و تولید در استان

۱۰- عدم توزیع مناسب ظرفیتهای اشتغال در بخش های مختلف و پایین بودن نرخ اشتغال در بخشهای صنعت و معدن و خدمات

۱۱- صعف جدی در بنیان های اقتصادی و زیرساختهای شهری و گسترش پدیده حاشیه نشینی در برخی از شهرهای استان

۱۲- وجود زمینه واگرایی قومی در استان و فقدان سیاستها و برنامه های مشخص برای تقویت همگرایی ملی و نگاه به درون در آنها

۱۳- توسعه نیافتگی قابل توجه بخشها و روستاهای استان و وجود ذهنیت منفی ناشی از عدم توجه دولت به مسائل استان بین مردم و ساکنان مناطق مرزی در مقایسه با شرایط قبل از پیروزی انقلاب اسلامی.

۱۴- تحولات در حال وقوع در مناطق شرقی ترکیه و شمال عراق و شتاب گرفتن اقدامات توسعه ای در این مناطق که مناطق مرزی استان را متاثر خواهد کرد

۱۵- ناکافی بودن پوشش رادیویی و تلویزیونی با توجه به تنوع قومی و حساسیت مرزی استان

۱۶- پایین بودن نرخ مشارکت زنان در بخشهای مختلف اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی با توجه به نگرشهای فرهنگی موجود استان

۱۷- فقدان نظام شناسایی استعدادهای ورزشی

داهداف بلند مدت:

با توجه به قابلیتها و تنگناها، توسعه استان براساس توسعه هماهنگ بخشهای صنعت، کشاورزی، بازرگانی، استوار می باشد. بدین ترتیب اهداف بلند مدت توسعه استان عبارت خواهند بود از:

۱- تقویت مناسبات اقتصادی فراملی کشور با بهره گیری بیشتر از موقعیت های جغرافیاییسیاسی و قابلیت بازرگانی و تبدیل استان به قطب صادراتی منطقه ای

۲- ارتقاء شاخص های توسعه اقتصادی و اجتماعی استان در حد میانگین ملی و در مقایسه با کشورهای همسایه و جبران شکاف توسعه نیافتگی مناطق مرزی

۳- تبدیل استان به قطب صنایع تبدیلی غذایی با فن آوریهای برتر قابل رقابت در سطح جهانی

۴- توسعه فعالیتهای صنعتی و معدنی و افزایش سهم بخش در اقتصاد استان

۵- افزایش بهره وری و اقتصادی کردن فعالیت در بخش کشاورزی و زیر بخشهای مرتبط با آن

۶- توسعه صنعت گردشگری متناسب با ظرفیت های طبیعی، تاریخی و فرهنگی استان

۷- افزایش درآمد سرانه و افزایش سهم استان در تولید ناخالص داخلی

۸- گسترش ظرفیت های زیربنایی جهت تسهیل ارتباط با سایر مناطق در سطح ملی و بین المللی، تامین انرژی و توسعه سیستمهای نوین مخابراتی

۹- ارتقاء شاخص های توسعه انسانی به ویژه در بخش آموزش و پرورش در حد میانگین ملی

۱۰- ارتقای شاخصهای کمی و کیفی آموزش عالی استان در حد میانگین ملی

۱۱- تامین شرایط لازم برای برطرف کردن زمینه های ذهنی و عینی عدم امنیت در استان و تقویت همگرایی قومی در سطوح استانی و ملی

۱۲- تقویت زیرساخت ها و بنیان های اقتصادی شهری و افزایش نسبت جمعیت شهری استان

۱۳- بهره گیری از قابلیت های درباچه ارومیه در حوزه های مختلف با حفظ شرایط زیست محیطی آن

۱۴- اعتلاء معرفت دینی، ارزشهای فرهنگی و ویژگی های هویتی استان

۱۵- نهادینه سازی بهره وری و افزایش آن در بخش های اقتصادی و عوامل تولید

۱۶- ارتقاء نقش ورزش در تأمین سلامت جسمی و روحی و تقویت توانمندیهای افراد و گروههای اجتماعی

۱۷- دستیابی به هدف های توسعه هزاره (M.D.G) در استان

۱۸- توانمندسازی بخش تعاونی برای ایفای فعالیت های گسترده و اداره بنگاه های اقتصادی بزرگ

۱۹- توسعه نقش و جایگاه زنان در سطوح تصمیم سازی و تصمیم گیری استان

هـ راهبردهای بلند مدت توسعه:

۱- شبکه های آبیاری و زهکشی و روشهای نوین آبیاری با مشارکت بهره برداران ذینفع

۲- مهار آبهای خروجی، استفاده از آبهای مشترک و انتقال آبهای مرزی استان به حوزه های داخلی، مهار، توسعه و بهره برداری از منابع آب سطحی هماهنگ با نیازهای پایین دست و در چارچوب ظرفیت حوضه آبرز

۳- توسعه باغات و کشت محصولات صنعتی کشاورزی، دامپروری صنعتی و آبزی پروری

۴- ایجاد و گسترش واحدهای بزرگ مقیاس صنعتی (فلزی، الکترونیکی، شیمیای) و معدنی (فرآوری معدنی) با گرایش صنایع صادراتی قابل رقابت در عرصه جهانی با تکیه بر استفاده از فن آوریهای برتر به عنوان صنایع پیشرو و محرک توسعه استان با مشارکت موثر بخش های دولتی و عمومی غیردولتی و توسعه صنایع تبدیلی کشاورزی، غذایی، دارویی و نساجی و پوشاک

۵- حمایت موثرتر نظام بانکی از سرمایه گذاری بخش خصوصی در صنعت استان و اعطای تسهیلات و امکانات و مشوق های مناسب به سرمایه گذاران از سوی دولت

۶- گسترش فعالیت های نوین بازرگانی و فراهم نمودند امکانات و تسهیلات لازم برای توسعه فعالیتهای بازرگانی داخلی و خارجی

۷- بهره گیری از موقعیت منحصر بفرد مرزی استان برای اجیاد منطقه آزاد تجاری در چارچوب سند ملی توسعه مناطق آزاد

۸- ایجاد زیربناهای مناسب و تسهیلات لازم برای سرمایه گذاری بخش خصوصی و غیردولتی در زمینه صنعت گردشگری و ارتقاء خدمات فرهنگی و هنری

۹- گسترش ظرفیت های جدید زیربنایی در زمینه شبکه راههای ارتباطی سریع درون استانی، بین منطقه ای و فراملی، توسعه گازر رسانی به شهرها و صنایع و تامین انرژی برق و توسعه ارتباطات مخابراتی

۱۰- تقویت بنیان های شهری (به ویژه شهرهای کوچک) در نواحی شمال و جنوب استان و توسعه مراکز جمعیتی روستایی دارای اولویت

۱۱- بهبود شاخصهای امنیتی در زمینه های مختلف اقتصادی و اجتماعی و فیزیکی

۱۲- تقویت ارومیه با توسعه خدمات برتر اجتماعی، فنی و مهندسی به عنوان شهر با عملکرد فرا منطقه ای و منطقه ای و شهرهای خوی، مهاباد و میاندوآب و نقده به عنوان مراکز با عملکرد ناحیه ای

۱۳- توانمند سازی مناطق حاشیه ای شهرهای بزرگ استان

۱۴- گسترش آموزش و پرورش عمومی و بالا بردن پوشش تحصیلی واقعی به ویژه در نواحی روستایی و عشایری و جامعه زنان استان

۱۵- توسعه کمی و کیفی و آموزش عالی استان

۱۶- ایجاد ساز و کارهای لازم و حمایت از افزایش بهره وری در بخشهای اقتصادی و عوامل تولید

۱۷- گسترش ورزش های پرورشی، همگانی، تفریحی، قهرمانی و حرفه ای در استان

۱۸- ریشه کنی فقر شدید و گرسنگی و بهره مندی همگانی از مواهب توسعه اقتصادی و اجتماعی

۱۹- دستیابی همگانی به آموزش ابتدایی و ترویج و بهبود برابری جنسیتی و توانمندسازی زنان

۲۰- کاهش مرگ و میر مادران و کودکان

۲۱- مبارزه با بیماری های عمده (ایدز / H.I.V، سل، مالاریا و …)

۲۲- حمایت مؤثر از تشکیل و توسعه تعاونی ها و ایجاد و گسترش شهرک ها و مجتمع های تعاونی

۲۳- بسترسازی برای افزایش مشارکت اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و سیاسی زنان در روند توسعه استان

۲۴- نهادینه کردن رویکرد مدیریت عرضه و تقاضا و افزایش سطح آگاهی عمومی در مدیریت بهینه مصرف آب

۲۵- ایجاد زمینه های لازم برای جلب مشارکت مردمی و بخش خصوصی در بهره برداری و مدیریت آب

۲۶- گسترش پوشش بیمه های اجتماعی و کاهش خدمات انسانی در اثر حوادث

شاخص های هدف کمی در برنامه چهارم

استان: آذربایجان غربی

ردیف

شاخص های هدف

واحد اندازه گیری

سال (۱۳۸۳)

سال (۱۳۸۸)

۱

نرخ رشد جمعیت

درصد

۷۵ /۱

۵ /۱

۲

نسبت شهرنشینی از کل جمعیت

درصد

۱ /۶۰

۱ /۶۴

۳

نرخ بیکاری

درصد

۳ /۱۱

۳ /۸

۴

نسبت بهره برداری (برداشت) از منابع آب سطحی به کل حجم آبهای قابل تجدید شونده

درصد

۵۲

۶۵

۵

نسبت بهره برداری (برداشت) از منابع آب زیرزمینی به کل حجم آبهای قابل تجدید و استحصال زیرزمینی

درصد

۹۰

۹۰

۶

نسبت آب قابل تنظیم به آب تجدید شونده

درصد

۱ /۵۵

۳۴ /۹۵

۷

نسبت حجم مخزن به آب تجدید شونده

درصد

۰۴ /۳۶

۰۸ /۷۲

۸

کل تولید محصولات زراعی در سال افق

هزار تن

۳۵۶۳

۹

کل تولید محصولات باغی در سال افق

هزار تن

۱۳۰۴

۱۰

تولید محصولات دامی در سال افق

هزار تن

۶۰۶

۱۱

سهم بخش کشاورزی در تولید ناخالص داخلی استان

درصد

۵ /۲۱

۲۱

۱۲

سهم بخش کشاورزی در اشتغال استان

درصد

۳۴

۳۰

۱۳

سهم بخش صنعت و معدن در تولید ناخالص داخلی استان

درصد

۴ /۱۲

۴ /۱۹

۱۴

سهم بخش صنعت و معدن در اشتغال استان

درصد

۲۷

۳۲

۱۵

نسبت مساحت مناطق تحت کنترل محیط زیستی به کل مساحت استان

درصد

۹ /۱۳

۹ /۲۰

۱۶

ارزش سالانه صادرات غیرنفتی

میلیارد ریال

۱۳۲۰

۳۹۶۱

۱۷

نسبت جمعیت با سواد ۶ ساله و بالاتر به کل جمعیت ۶ ساله و بالاتر

درصد

۱ /۸۰

۶۲ /۸۹

۱۸

پوشش تحصیلی جمعیت ۱۸- ۶ ساله

درصد

۱۶ /۸۵

… ۱

۱۹

نسبت دانشجو به یکصد هزار نفر جمعیت

نفر

۱۶۴۴

۴…۳۲

۲۰

تعداد موسسات، مراکز، کانونهای فرهنگی و هنری، و اردوگاه های پرورش کودکان و نوجوانان و جوانان

عدد

۷۰

۱۴۰

۲۱

تعداد مرکز، کانونها، و قطب های جهانگردی تجهیز شده، بناهای مهم تاریخی و فرهنگی تعمیر و ساماندهی حریم شده

عدد

۱۵۶

۲۱۰

۲۲

سرانه فضاهای ورزشی (سرپوشیده و باز) در کل جمعیت

متر مربع

۲۱۶۱ /۰

۱

۲۳

تعداد مراکز ملی، قطب های پژوهشی، پارک ها و مراکز رشد علم و فناوری

عدد

۱

۲

۲۴

نسبت ساختمان های با مصالح بادوام به کل ساختمان ها

درصد

۶ /۷۱

۱ /۷۹

۲۵

تولید سالانه مسکن به ازای هر هزار نفر جمعیت

واحد مسکونی

۴ /۹

۵ /۲۶

۲۶

ضریب نفوذ تلفن ثابت

درصد

۲ /۲۱

۴۷

۲۷

ضریب نفوذ تلفن همراه

درصد

۱ /۴

۴۵

۲۸

ضریب نفوذ اینترنت

درصد

۴۸ /۷

۳۴ /۲۲

۲۹

تعداد مشترکین گاز طبیعی

مشترک

۲۰۲۵۴۲

۳۹۷۵۴۲

۳۰

ظرفیت عملی نیروگاههای تولید برق

مگاوات

۳۸۴