نگاهی به طرح‌های مختلف کشورها برای کاهش آلودگی هوا

سا‌ل‌هاست رهبران کشورهای اروپایی از وضع ممنوعیت‌های بیشتر بر نحوه عبور و مرور خودروها سخن می‌گویند. قرار است در مناطق مختلف پاریس محدوده‌های خودروهای بدون آلایندگی مشخص شود. لندن نیز تنها چهار سال با اجرایی شدن یک محدوده پاک موسوم به ULEZ فاصله دارد.

حزب کارگر هلند در تلاش است فروش تمام خودروهای بنزینی و دیزل را تا سال ۲۰۲۵ در این کشور ممنوع کند. این پیشنهاد مورد موافقت احزاب اقلیت پارلمان هلند نیز قرار گرفته  است، می‌تواند به این معنا باشد که از ۹ سال آینده تنها خودروهایی با سوخت جایگزین مانند خودروهای تمام‌الکتریکی می‌توانند در بازار هلند به فروش برسند. سال‌هاست که رهبران کشورهای اروپایی از ممنوعیت‌های مشابهی سخن می‌گویند. به‌عنوان مثال به گفته منابع آگاه قرار است در مناطق مختلف پاریس محدوده‌های خودروهای بدون آلایندگی مشخص شود، اما این اقدام حزب گارگر هلند نخستین ممنوعیت رسمی روی خودروهای دارای موتور احتراقی است. این طرح یک‌سال بعد از پیوستن هلند به ائتلاف بین‌المللی خودروهای بدون آلایندگی (ZEV) مطرح می‌شود که با هدف ساخت خودروهای جدید تمام‌الکتریکی تا سال ۲۰۵۰ تشکیل شده است. بازار خودروی هلند تا همین الان از سریع‌ترین رشد برای خودروهای با سوخت جایگزین برخوردار بوده است که براساس آمار تقریبا از هر ۱۰ خودروی خریداری شده یکی از آنها از نیروی برق برای حرکت خود بهره می‌برد. انگلستان نیز شاهد رشد سریع تقاضا برای این نوع از وسایل نقلیه بوده است، هرچند فروش کلی خودروهای با سوخت جایگزین در آن نسبتا اندک است. آخرین آمار از ماه مارس نشان می‌دهد فروش خودروها با سوخت جایگزین در کشور بریتانیا نسبت‌به دوره مشابه در سال گذشته ۲۱ درصد افزایش داشته است که در مقایسه با رشد ۴٫۸ درصدی خودروهای دیزل و رشد ۴٫۷ درصدی خودروهای بنزینی قابل‌ملاحظه است. رشد صعودی فروش خودروهای با سوخت جایگزین، به‌رغم کاهش یارانه‌های دولتی مربوط به خرید این دست از ماشین‌ها صورت می‌گیرد. پیش از این خریداران خودروهای با سوخت جایگزین از یارانه ۵ هزار پوندی برخوردار می‌شدند، اما حالا میزان این یارانه دولتی به ۲ هزار و ۵۰۰ پوند کاهش یافته است. لندن نیز تنها چهار سال با اجرایی شدن یک محدوده پاک موسوم به ULEZ فاصله دارد و این موضوع به آن معناست که تمام خودروهای موجود در این محدوده باید ملزومات سفت و سختی را درخصوص آلایندگی رعایت کنند. انتظار می‌رود اکسید نیتروژن و ذرات معلق ناشی از خودروها در نتیجه برقراری این محدوده نصف شود. حال این سوال پیش می‌آید با پرفروش بودن خودروهای با سوخت جایگزین  و وضع محدودیت‌های قانونی سفت و سخت‌تر چه مدت طول خواهد کشید تا موتورهای احتراقی یا به‌طور کامل ممنوع شوند یا به لحاظ قیمتی از دور بازار خارج شوند؟ از آن‌جا که در شهرهای بزرگ ایران و به‌خصوص تهران نیز مساله آلایندگی وسائل‌نقلیه بسیار بحث‌برانگیز است در اینجا برای دست یافتن به دیدگاهی روشن‌تر به برخی از موثرترین شیوه‌هایی نگاه ‌کنیم که در شهرهای بزرگ جهان برای مساله آلایندگی خودروها به اجرا درآمده است؛ هرچند برخی از این شیوه‌ها در شهر‌های بزرگ کشور نیز به اجرا درمی‌آیند.

 لندن، انگلستان- محدوده با آلایندگی کم در سال ۲۰۲۰
طبق این برنامه تمام خودروها، ون‌ها و تمام خودروهای با موتورهای دیزل باید مطابق استاندارد یورو ۶ باشند و خودروهایی که بیش از پنج سال از عمرشان می‌گذرد و از اول ژانویه ۲۰۰۶ به ثبت رسیده‌اند باید  طبق استاندارد یورو ۴ باشند. خودروهایی که از این استانداردها برخوردار نباشند برای رفت‌و‌آمد در این محدوده باید هزینه‌ای اضافی پرداخت کنند. این محدوده شامل ناحیه طرح ترافیکی می‌شود که از سال ۲۰۰۳ مشخص شده است  و از روزهای دوشنبه تا جمعه، خودروها برای ورود به آن از ساعت ۷ صبح تا ۶ بعد از ظهر باید بهایی پرداخت کنند، مگر آن‌که خودروهای با آلایندگی کم باشند.

دهلی، هند- طرح زوج و فرد
در ژانویه سال ۲۰۱۶ طرح موسوم به زوج  و فرد که مدت‌هاست در تهران نیز به اجرا درمی‌آید، در دهلی اجرا شد که بر اساس آن تنها خودروهایی که رقم آخر پلاک‌شان با زوج یا فرد بودن روز مطابقت داشت، حق عبور و مرور در جاده‌ها را داشتند. این طرح پاسخی بود به سطوح هشداردهنده آلودگی هوا، اما گرچه این طرح به ترافیک سنگین خیابان‌های این شهر انجامید، اما مدرکی که نشان‌دهنده تاثیر آن بر کیفیت هوای دهلی باشد، مشاهده نشد.

 اسلو، نروژ- ممنوعیت رانندگی خودروهای شخصی در مرکز شهر در سال ۲۰۱۹
پایتخت کشور نروژ در نظر دارد تا از سال ۲۰۱۹ رفت‌و‌آمد ماشین‌های شخصی را در مرکز این شهر ممنوع کند. این اقدام بخشی از برنامه دولت جدید نروژ برای کاهش ۵۰ درصدی گازهای گلخانه‌ای تا سال ۲۰۲۰ نسبت به میزان ثبت شده در سال ۱۹۹۰ و همچنین کاهش ۲۰ درصدی ترافیک تا سال ۲۰۱۹ و کاهش ۳۰ درصدی تا سال ۲۰۳۰ است. بر اساس این طرح، خطوط رفت‌و‌آمد دوچرخه‌‌ها افزایش خواهد یافت و دولت برای خرید دوچرخه‌های الکتریکی  به مردم یارانه پرداخت خواهد کرد.

 روتردام، هلند- ممنوعیت رفت‌و‌آمد خودروهای دیزل قدیمی از ژانویه ۲۰۱۶
از ژانویه سال ۲۰۱۶ خودروهای دیزلی که قبل از سال ۲۰۰۱ ساخته شده بودند و همچنین تمام خودروهایی که تولیدشان به قبل از سال ۱۹۹۲ بازمی‌گشت، برای بهبود کیفیت هوا از عبور و مرور در جاده‌های مربوط به بخش‌های شمالی شهر منع شدند. رانندگان خاطی برای زیر پا گذاشتن این ممنوعیت جریمه‌هایی ۹۰ یورویی دریافت خواهند کرد. این ممنوعیت، بخشی از راهبرد دولت هلند است که ۱۲ میلیون یورو را برای کاهش ۲۵ درصدی آلودگی هوای شهر اختصاص داده است. خودروهای دیزلی که پیش از سال ۲۰۰۵ ساخته شده‌اند از سال ۲۰۱۸ شامل این ممنوعیت خواهند شد و به‌عنوان بخشی از این طرح، ایستگاه‌های شارژ بیشتری برای خودروهای الکتریکی ساخته و همچنین تسهیلات بیشتری برای دوچرخه‌سواری در نظر گرفته خواهد شد.

مکزیکوسیتی، مکزیک- روزهای رانندگی ممنوع
در مکزیکوسیتی  برنامه‌ای موسوم به «روزهای ممنوع گردش ماشین‌ها» بسته به رقم آخر پلاک و همچنین سطح آلایندگی خودروها، خودروهای خاصی را از رفت و آمد در شهر منع می‌کند. این برنامه که از سال ۱۹۸۹ در حال اجرا شدن است، رفت و آمد خودروها را بین ساعات ۵ صبح تا ۱۰ شب برای یک روز در هفته قدغن می‌کند. این اتفاق در حالی است که خودروهایی که بیش از هشت سال گذشته به ثبت رسیده‌اند علاوه بر این محدودیت در روزهای شنبه هم حق رفت و آمد ندارند. خودروهای تمام‌الکتریکی یا هیبرید و همچنین خودروهایی که استاندارد مشخصی مربوط به آلایندگی را رعایت می‌کنند، از این قانون معاف هستند. به عنوان بخشی از این طرح، تست‌های سنجش سطح آلایندگی هر شش ماه برگزار می‌شوند. هرچند براساس تحقیقی که اخیرا صورت گرفته، آلایندگی‌های مربوط به منوکسیدکربن از زمان اجرایی شدن این طرح تا ۱۳ درصد افزایش پیدا کرده است و برخی افراد با خرید یک ماشین دیگر این طرح را دور می‌زنند.

 پکن، چین- ممنوعیت دوهفته‌ای در سال ۲۰۱۵
در اواخر ماه اوت سال ۲۰۱۵ (مرداد و شهریور ۱۳۹۴) پنج میلیون ماشین در پکن مجبور به رفت و آمد در روزهای مشخص شدند و تا روز رژه سوم سپتامبر به مناسبت روز پیروزی محدودیت‌ها بر کار کارخانه‌ها نیز وضع شد.  در روز رژه، بسیاری از شهروندان پکن به تجلیل از آسمان آبی رنگی پرداختند که مدت‌ها بود ندیده بودند و شاخص کیفیت هوای شهر به میزان «بسیار سالم» رسید. اما روز بعد و با برداشته شدن محدودیت‌ها دوباره شاخص هوا به حد «ناسالم»  رسید. در طول مدت دوهفته‌ای که محدودیت‌ها رعایت می‌شد، ۴۰ هزار سایت ساختمانی تعطیل شدند و سطوح مربوط به ذرات معلق در این روزها ۷۳٫۲ درصد کمتر از دوره مشابه در سال ۲۰۱۴ بود. معلوم نیست که دولت چین قصد داشته باشد در آینده نیز محدودیت‌های مشابهی را وضع کند.

منبع: دنیای خودرو