نگاهی به صنعت بازیافت خودرو در ژاپن

تهيه و تنظيم : محمدرضا خدرلو

با شروع سال 2005 ميلادي خودروسازان ژاپني در زمينه توليد خودروهاي سبز با رقابت فشرده‌تري مواجه شدند. دليل آن نيز اجراي قانوني بود كه شركت‌هاي توليدكننده را به همكاري با صاحبان خودرو براي جمع‌آوري و بازيافت خودروهاي فرسوده ملزم مي‌كرد. بر اين اساس از ژانويه 2005 به اين سو مالك هر خودرو موظف شده است مبلغي معادل 65 تا 165 دلار امريكا به دولت بپردازد. اين مبلغ بخشي از هزينه بازيافت خودروهاي خارج از رده و فرسوده است. دولت ژاپن اين تصميم را در پي آن اتخاذ كرد كه بيشتر گورستان‌هاي خودروهاي فرسوده مملو از آهن قراضه شده بود و گاز كلروفلوروكربن (CFC) موجود در سامانه خنك‌كننده و تهويه خودروها و نيز كيسه‌هاي هوا باعث آلودگي شديد هوا و محيط زيست مي‌شد. ژاپني‌ها همچنين قصد دارند تا سال 2015 حدود 95 درصد ازكل خودروهايشان را بازيافت كنند. اين رقم در سال 2005 حدود 80 درصد گزارش شده است. يكي از مشكلات موجود در فرايند فعلي بازيافت در ژاپن آن است كه هزينه بازيافت خودروهاي مختلف بنا به مدل و اندازه آنها متفاوت است. براي تعديل هزينه‌هاي مذكور، از اين پس در مرحله طراحي اوليه خودروهاي ژاپني از موادي استفاده خواهد شد كه با كمترين هزينه و بهترين كيفيت قابل بازيافت باشند. همچنين برنامه‌هاي ويژه‌اي براي تغيير دستگاه‌هاي خردكن و بازيافت انرژي مورد استفاده در كارخانه‌هاي اسقاط و بازيافت در دست مطالعه و اجراست.

شركت نيسان موتور ـ به عنوان دومين خودروساز بزرگ ژاپن ـ پس از اجراي قانون جديد بازيافت در آن كشور اعلام كرد كه از اين پس اندازه خودروهاي توليد شده در آن شركت و تعداد كيسه هوا ويژه سرنشينان خودرو، در ميزان هزينه دريافتي بابت بازيافت موثر خواهد بود. به عبارت ديگر هر قدر تعداد كيسه‌هاي هوا بيشتر يا ابعاد خودرو بزرگتر باشد، مبلغ بيشتري به عنوان هزينه مشاركت در بازيافت از مصرف‌كنندگان دريافت خواهد شد.

مطابق آخرين بررسي صورت گرفته در ژاپن، سالانه بين 550 تا 700 هزار تن آهن قراضه و ساير قطعات جدا شده از خودروهاي فرسوده در گورستان‌هاي ويژه انباشته مي‌شود. به اين ترتيب سهم هر دستگاه خودروي سواري حدود 190 كيلوگرم است. دست اندركاران بازيافت نيز معتقدند كه با مشاركت مصرف‌كنندگان در بخشي از هزينه‌هاي بازيافت خودروهاي فرسوده، هزينه‌هاي بازيافت كاهش مي‌يابد و عمليات آن رقابتي‌تر خواهد شد.

در بين تمام شركت‌هاي خودروسازي ژاپن، تويوتا برنامه‌هاي كاملتري را درزمينه بازيافت خودروهاي فرسوده و توليد خودروهاي قابل بازيافت در دست اجرا دارد. اين شركت در توليد خودروهاي جديد سياستي را اتخاذ كرده است كه براساس آن خودروهاي مدل 2005 و بالاتر ساخت تويوتا از قابليت تفكيك‌پذيري قطعات و بازيافت بيشتري برخوردارند. كوتاه كردن زمان اسقاط كردن خودروهاي فرسوده و كاهش هزينه نيروي انساني تاثير فراواني در كاهش هزينه‌هاي بازيافت دارد. سياست‌هاي خودروسازان ژاپني در زمينه بازيافت و كاهش هزينه‌هاي مربوطه را مي‌توان در موارد زير خلاصه كرد:

  • طراحي خودروهاي با قابليت تفكيك‌پذيري بالا
  • استفاده از مواد قابل بازيافت
  • كاهش هزينه‌هاي مربوط به بازيافت
  • كاهش زمان اسقاط و بازيافت خودرو (فرايند عمليات)
  • دريافت بخشي از هزينه‌هاي بازيافت خودرو از مصرف‌كنندگان
  • اصلاح ساختار و تغيير فرايند بازيافت در مراكز مكانيزه
  • اصلاح نظام حمل و نقل قطعات و بدنه خودروهاي فرسوده به مراكز بازيافت
  • توزيع صحيح مراكز بازيافت در مناطق جغرافيايي و خاك ژاپن

 

به طور قطع، مهمترين سياست خودروسازان ژاپني در عرصه بازيافت را مي‌توان كاهش هزينه‌هاي مربوط به اين فرايند دانست.

شركت خودروسازي مزدا نيز مهمترين سياست جاري خود را استفاده از قطعات قابل بازيافت و اعمال سياست‌هاي زيست محيطي و اقتصادي درفرايند طراحي و توسعه توليدات خود بيان كرده است. مطابق اعلام كارشناسان اين شركت، در حال حاضر 80 درصد از وزن كل خودروهاي خارج از رده توليد شده در شركت مزدا قابل بازيافت است و تلاش براي افزايش اين نرخ ادامه دارد.

بنابه گزارشي كه از سوي مركز تحقيق و توسعه شركت مزدا منتشر شده است، دو پروژه مهم در زمينه تحقيق و توسعه در حال اجراست كه عبارتند از:

  • پروژه طراحي خودروهاي با قابليت تفكيك‌پذيري بالا و توسعه فناوري استفاده مجدد از قطعات و لوازم خودروهاي اسقاطي
  • پروژه استفاده از انواع رزين، با هدف كاهش استفاده از ساير مواد مصرفي در توليد خودرو و ارتقاي قابليت بازيافت مواد

 

يكي از اقدامات مهم اين خودروساز ژاپني، تحقيق در زمينه استفاده مجدد از سپر خودروهاي فرسوده است. بر اين اساس، از سال 1992 شركت به جمع‌آوري سپرهاي آسيب ديده يا فرسوده اقدام كرده و پس از بازيافت آنها به توليد سپرهاي نو يا ساير قطعات مشابه پرداخته است. اين شركت در سال 2001 توانست به فناوري رنگ‌زدايي از سپرهاي كهنه دست يابد و حدود 99 درصد از سپرها را مورد استفاده مجدد قرار دهد. قطعات توليد شده حاصل از بازيافت سپرهاي اسقاطي به اندازه قطعات نو جلوه و استحكام دارند.

 

 

جدول تعداد سپرهاي جمع‌آوري شده توسط شركت مزدا در سال‌هاي مختلف

سال تعداد سپرهاي جمع‌آوري شده به منظور بازيافت و توليد قطعات نو
1995 3000
1996 3100
1997 3400
1998 5200
1999 24000
2000 32000
2001 39000
2002 41000
2003 46000
2004 47300
جمع كل در 10 سال 244000

 

همان گونه كه مشاهده مي‌شود، با اجراي يك برنامه دقيق و ساده ظرف مدت 10 سال حدود 244 هزار سپر خودرو اعم از كهنه، شكسته يا فرسوده، جمع‌آوري و بازيافت شده است.

اين تعداد براي تجهيز بيش از 120 هزار دستگاه به سپر نو كفايت مي‌كند. نتيجه ديگر اين اقدام چيزي نيست مگر، كاهش زباله‌هاي صنعتي، صرفه‌جويي در استفاده از مواد اوليه و حفاظت از محيط زيست.